TK Park จากห้องสมุดมีชีวิตสู่ระบบนิเวศการเรียนรู้

TK Park หรือสถาบันอุทยานการเรียนรู้ เปิดตัวโฉมใหม่บนชั้น 8 ของเซ็นทรัลเวิลด์ พื้นที่ราว 3,000 ตารางเมตร ที่เคยเป็นห้องสมุดมีชีวิตสำหรับนั่งนอนอ่านหนังสืออย่างสบาย ตอนนี้ขยายบทบาทเป็นระบบนิเวศแห่งการเรียนรู้สำหรับคนทุกวัย ผู้อำนวยการ กิตติรัตน์ ปิติพานิช เล่าว่านี่เป็นการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่ในรอบทศวรรษ

กิตติรัตน์ ปิติพานิช ผู้อำนวยการ ยืนในโซนหนังสือของ TK Park โฉมใหม่ที่เซ็นทรัลเวิลด์

ทำไมยังต้องมีห้องสมุดในยุคออนไลน์

แม้ค้นหาความรู้ผ่านอินเทอร์เน็ตได้ง่าย กิตติรัตน์มองว่าห้องสมุดยังจำเป็น เพราะมีทักษะบางอย่างที่การเรียนออนไลน์ให้ไม่ได้ เช่น การปฏิสัมพันธ์กับผู้อื่น ความคิดสร้างสรรค์ และการคิดเชิงออกแบบ ซึ่งต้องฝึกในพื้นที่จริง เขาอ้างถึงห้องสมุด Oodi ของฟินแลนด์ที่รัฐบาลเปิดฉลองครบรอบร้อยปีประเทศ เพื่อชี้ว่าพื้นที่แบบนี้ยิ่งมีมากยิ่งดี

TK Park ก่อตั้งเมื่อ พ.ศ. 2548 ในช่วงเดียวกับ TCDC และมิวเซียมสยาม โดยภาครัฐต้องการบริหารจัดการความรู้และพัฒนาศักยภาพคน รวมถึงผู้ที่หลุดจากระบบการศึกษาหลัก ระหว่างทางที่นี่เคยเกิดไฟไหม้ถึง 2 ครั้ง ประกอบกับพฤติกรรมการใช้ห้องสมุดที่เปลี่ยนไป กลายเป็นพื้นที่ทำงานมากกว่าที่ยืมหนังสือ และโควิด-19 ก็เร่งให้ต้องปรับตัว

นิทรรศการ 7 Mindset เพื่อการเรียนรู้ตลอดชีวิตภายในโซนใหม่ของ TK Park

หลังกลับมาเปิดบริการอีกครั้งตอนคลายล็อกดาวน์ พื้นที่ใหม่มี 5 โซนไฮไลต์ ออกแบบให้รับมือการระบาดด้วยการทำความสะอาดทุกชั่วโมง วางแอลกอฮอล์ทุกจุด และมีเครื่องอบ UV สมาชิกสแกน QR Code ผ่านแอป MyTK เพื่อจ่ายค่าสมาชิกหรือค่าปรับ และใช้จุด Smart Library ยืม คืน ต่ออายุหนังสือด้วยระบบอัตโนมัติ

Toy Library โซนรังผึ้งเดิมเปลี่ยนเป็นห้องของเล่นไม้จากวัสดุธรรมชาติ ทำร่วมกับ PlanToys พร้อมหนังสือที่บรรณารักษ์คัดให้เข้าธีม และมีบริการส่งชุดของเล่นพร้อมหนังสือให้ยืมกลับบ้าน ตามแนวคิด Library of Things
E-Library ฐานข้อมูลหนังสือออนไลน์ฟรีที่ขยายจาก 7,000 รายการเป็น 30,000 รายการใน 4 ฐานข้อมูล ควบคู่กับบริการ Book Delivery ส่งหนังสือเล่มถึงบ้าน รวมถึงข้ามจังหวัด
Reading Space เพิ่มมุมนิตยสารที่ผู้อำนวยการบอกว่าเป็นหนังสือยอดนิยมอันดับหนึ่ง เปลี่ยนไฟโต๊ะจากแสงเหลืองเป็นแสงขาว มีมุมส่วนตัวคล้ายตู้โทรศัพท์ และที่นั่งหลายรูปแบบ ยังคงเอกลักษณ์ให้เลือกนั่งหรือนอนอ่านได้
Book Wall & TK Cafe มุมใหม่ที่ให้จิบเครื่องดื่มและทานขนมระหว่างอ่านหนังสือ

เรียนรู้เพื่อเข้าใกล้ความฝัน

กิตติรัตน์ยกดัชนีทุนมนุษย์ของธนาคารโลกปี 2563 ที่ไทยได้ 0.61 จาก 174 ประเทศ สูงกว่าค่าเฉลี่ยโลกและภูมิภาคเล็กน้อย แต่คะแนนด้านการศึกษาในการทดสอบเชิงเหตุผลต่ำกว่าค่าเฉลี่ยอาเซียน เขาจึงมองว่าต้องขยายการเรียนรู้ให้ไกลกว่าห้องสมุด ไปสู่ทักษะแห่งศตวรรษที่ 21 เช่น การสื่อสาร ความคิดสร้างสรรค์ การคิดเชิงวิเคราะห์ การทำงานร่วมกัน และความเห็นอกเห็นใจ

ตัวอย่างโครงการคือ TK DreamMakers ที่ทำร่วมกับ School of Changemakers ให้เยาวชนตั้งแต่ประถมถึงมัธยมปลายในจังหวัดภาคีเครือข่าย ลงพื้นที่หาปัญหาสังคม เช่น เรื่องวัย ความหลากหลายทางเพศ ความบกพร่องทางร่างกาย และความแตกต่างทางชาติพันธุ์ แล้วช่วยกันคิดทางออก โครงการนี้ทำออนไลน์ทั้งหมด ส่วน Maker Space ที่ร่วมกับ FabCafe Bangkok เปิดให้เด็กและผู้สนใจใช้เครื่อง 3D Printer สร้างชิ้นงานร่วมกัน

ขยายสู่ชุมชนทั่วประเทศ

ตั้งแต่แรกเริ่ม TK Park ไม่ได้อยู่แค่ในกรุงเทพฯ เครือข่ายปัจจุบันมี 29 แห่งใน 22 จังหวัด โดยจังหวัดยะลาเป็นแห่งแรกๆ ที่ตั้งขึ้น ทีมทำงานร่วมกับองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มีงบแต่ขาดความรู้ในการสร้างห้องสมุด และออกแบบสื่อให้เหมาะกับแต่ละพื้นที่ ไม่ใช้สูตรเดียวกันทุกที่ ปีนั้นเพิ่มอีก 2 แห่งคือปราจีนบุรี ซึ่งเน้นสมุนไพรที่เป็นทุนเดิมของพื้นที่ และกระบี่ ซึ่งเป็นแห่งแรกที่ติดทะเลและท่าเรือไปเกาะพีพี จึงเน้นหนังสือต่างประเทศและเรื่องท่องเที่ยว

นอกจากนี้ยังร่วมกับภาคีพัฒนาแหล่งเรียนรู้ระดับชุมชนราว 300 แห่ง ศูนย์เรียนรู้ระดับตำบล 200 แห่ง ห้องสมุดมีชีวิตในโรงเรียน 76 แห่งใน 76 จังหวัด ห้องสมุดในค่ายทหาร 20 แห่ง ไปจนถึงห้องสมุดในเรือนจำ

คนไทยอ่านมากขึ้น แต่ยังมีกลุ่มท้าทาย

กิตติรัตน์ระบุว่าค่าเฉลี่ยการอ่านของคนไทยเพิ่มขึ้นต่อเนื่อง จาก 35 นาทีต่อวันใน พ.ศ. 2554 เป็น 66 นาทีใน พ.ศ. 2558 และ 80 นาทีใน พ.ศ. 2561 จากการอ่านทุกรูปแบบ แต่กลุ่มอายุ 15 ปีขึ้นไปและ 25 ปีขึ้นไปยังไม่ชอบอ่านหนังสือในสัดส่วนกว่า 30 และ 33 เปอร์เซ็นต์ตามลำดับ เขาเห็นว่าแม้คนจะชินกับเนื้อหาสั้นแบบ TikTok TK Park ก็ไม่ควรย่อทุกอย่างให้สั้นตาม เพราะยิ่งสมาธิสั้นลง ยิ่งต้องช่วยให้คนจดจ่อได้นาน โดยใช้การอ่านเป็นต้นทางไปสู่ความอยากรู้และทักษะ

ก้าวต่อไปสู่เมืองแห่งการเรียนรู้

แผนระยะยาวคือเน้นกิจกรรมพัฒนา Future Skills ส่งเสริมการเรียนรู้ตลอดชีวิต และสนับสนุนการเป็น Learning City ของยูเนสโก ซึ่งไทยมี 4 เมือง ได้แก่ เชียงราย ภูเก็ต เชียงใหม่ และฉะเชิงเทรา โดยเน้นแนวคิดไม่ทิ้งใครไว้ข้างหลัง ครอบคลุมผู้ด้อยโอกาส คนที่หลุดจากระบบการศึกษา และคนพิการ กิตติรัตน์สรุปว่าพัฒนาทุกอย่างโดยไม่พัฒนาคนไม่ได้ และเรื่องนี้ต้องทำร่วมกันหลายฝ่าย

Update: 2026-10-11

Tags:

<< ปภ.ส่ง Cell Broadcast เตือนฝนหนัก-น้ำท่วม ‘กาญจน์-เพชรบุรี-กระบี่’ เฝ้าระวังสัตว์มีพิษ-โรคจากน้ำท่วมในนครนายก พี่จุ๊ก-ลัดดาวัลย์ รัตนดิลกชัย ชนะคดีลิขสิทธิ์บทภาพยนตร์ไทย >>