พี่จุ๊ก-ลัดดาวัลย์ รัตนดิลกชัย ชนะคดีลิขสิทธิ์บทภาพยนตร์ไทย

พี่จุ๊ก-ลัดดาวัลย์ รัตนดิลกชัย เจ้าของ Talent 1 บริษัทผลิตสื่อที่ทำทั้งหนังสือ หนัง และซีรีส์ เล่าว่าเธอฟ้องเป็นคดีอาญาเมื่อบทภาพยนตร์ที่เธอเขียนถูกค่ายหนังนำไปสร้าง และเธอเป็นฝ่ายชนะ ผู้สัมภาษณ์ซึ่งเผยแพร่เมื่อกุมภาพันธ์ 2565 ระบุว่านี่เป็นการฟ้องครั้งแรกเรื่องบทภาพยนตร์ไทย เรื่องราวนี้ชี้ให้คนทำงานสร้างสรรค์เห็นว่าลิขสิทธิ์มีค่าและควรปกป้อง

เส้นทางของคนทำสื่อที่คร่ำหวอด

ในวงการสิ่งพิมพ์ เธอเป็นผู้ก่อตั้งและบรรณาธิการหนังสือเกือบ 400 เล่มของสำนักพิมพ์ Image, Bliss และ JBOOK ซึ่งบุกเบิกนิยายแปลร่วมสมัยในไทย ขณะเดียวกันเธอเคยบริหารสายงานศิลปินกลุ่มป๊อปในเครือแกรมมี่และดูแลการสื่อสารแบรนด์ขององค์กร จากนั้นขยับมาเป็นผู้อำนวยการสร้างและครีเอเตอร์ หรือหัวหน้าทีมบท ในภาพยนตร์ Last Summer ฤดูร้อนนั้น ฉันตาย และ รักของเรา The Moment รวมถึงซีรีส์ 7 วันจองเวร 3 ซีซัน และ คำตอบสำหรับสวรรค์

ย้อนไปราว 20 ปีก่อน จุดเริ่มต้นของเธอคือการเขียนหนังสืออัตชีวประวัติให้บุคคลสำคัญหลายคน เช่น พจน์ สารสิน และ เกษม จาติกวณิช งานเขียนเหล่านี้ทำให้เธอเข้าใจเรื่องการเล่าเรื่องและการบริหารเรื่องเล่า

ฟ้องเมื่อบทถูกนำไปสร้างโดยไม่ได้รับอนุญาต

เธอลงทุนพัฒนาบทภาพยนตร์เรื่องหนึ่งขึ้นเอง แล้วส่งไปถามผู้กำกับว่าสนใจกำกับหรือไม่ คุยกันสองสามครั้งก็แยกย้ายกันไป ต่อมาเธอเห็นค่ายหนังแห่งหนึ่งนำบทของเธอไปสร้างและฉายจริง โดยแม้แต่ชื่อตัวละครก็เหมือนเดิม เมื่อติดต่อผู้กำกับและไม่ได้รับคำตอบ เธอจึงตัดสินใจฟ้องเป็นคดีอาญา

ทนายแนะให้ไปที่กรมทรัพย์สินทางปัญญาก่อน กรมฯ ช่วยออกจดหมายตามผู้กำกับ และขอบทภาพยนตร์จากค่ายหนังผู้สร้าง เธอให้เหตุผลว่าที่ผ่านมามีคนถูกละเมิดแต่ไม่ฟ้อง เพราะเสียเวลา ไม่มีเงินจ้างทนาย หรือกลัวถูกมองว่าเป็นคนมีปัญหาจนไม่มีใครอยากจ้างงานต่อ ซึ่งเธอมองว่าไม่ยุติธรรม

ผลคดีและหลักฐานที่ใช้

พี่จุ๊ก-ลัดดาวัลย์ รัตนดิลกชัย สรุปผลว่าเธอชนะคดี ก่อนเข้าห้องพิจารณา ผู้กำกับยอมรับว่าบทเป็นของเธอ เมื่อนำบทต้นฉบับมาเทียบกับหนังที่ออกฉาย เนื้อหาเหมือนกันราว 80 เปอร์เซ็นต์ ทั้งบทสนทนา ฉาก และชื่อตัวละคร ศาลจึงให้สิทธิ์แก่ผู้ที่ทำงานก่อน

เธอย้ำว่าแม้บริษัทผู้สร้างจะจดทะเบียนลิขสิทธิ์ก่อน แต่การจดเป็นเพียงการแจ้งไว้ ผู้ตัดสินว่าใครเป็นเจ้าของคือศาล หลักฐานที่เธอใช้พิสูจน์คือประวัติการพัฒนาบทนานราวหนึ่งปี อีเมลแลกเปลี่ยนความคิด และหลักฐานการจ่ายเงินให้ผู้ร่วมงาน เธอเล่าเรื่องนี้เพื่อให้กำลังใจคนที่อาจลืมจดลิขสิทธิ์ว่าอย่าเพิ่งกลัว หากพิสูจน์ได้ว่าเป็นผู้สร้างสรรค์จริง

คำแนะนำสำหรับคนทำงานสร้างสรรค์

เธอแนะนำว่าควรจดแจ้งกับกรมทรัพย์สินทางปัญญาตั้งแต่เนิ่นๆ ซึ่งปัจจุบันจดได้แม้เป็นไอเดียหรือเรื่องย่อ และหากทำงานเป็นทีม อีเมลที่ใช้ร่วมกันคือหลักฐานชั้นดีที่บอกว่าเริ่มคิดงานนั้นเมื่อไร

เธอยกกรณีอื่นประกอบ เช่น นักเขียนหญิงรุ่นใหม่ที่นิทานถูกหน่วยงานรัฐนำไปให้ดาวน์โหลดฟรี และนักเขียนนามปากกา รอมแพง ที่นิยายถูกนำไปแจกอ่านฟรีทั้งเล่ม จนเข้าแจ้งความ เธอมองว่าหากต้องการให้หนัง ละคร และซีรีส์เป็น Soft Power ของประเทศ ก็ต้องให้ความสำคัญกับการไม่ละเมิดลิขสิทธิ์ และภาครัฐต้องสนับสนุนจริงจัง

ลิขสิทธิ์คือสมบัติที่เก็บเกี่ยวได้ตลอดชีวิต

แนวคิดนี้เชื่อมกับงานของเธอตลอดหลายสิบปี ตั้งแต่ทำสำนักพิมพ์ที่คัดเลือกลิขสิทธิ์หนังสือจากทั่วโลก ไปจนถึงงานศิลปินที่ขยายผลเป็นเพลง โชว์ และละครได้ เธอสรุปว่ากระดุมเม็ดแรกคือการสร้างผลงานที่มีมูลค่าทางปัญญา และยอมเสี่ยงลงทุนเองแทนการรับจ้างที่ลิขสิทธิ์ไม่ได้อยู่กับตัว เช่น หนังสือ ตาดูดาว เท้าติดดิน ที่เธอเก็บลิขสิทธิ์ไว้เองและกลับมาพิมพ์ซ้ำ

ซีรีส์ คำตอบสำหรับสวรรค์ เป็นตัวอย่างของการบริหารสิทธิ์ เธอบริหารลิขสิทธิ์ให้ฉายพร้อมกันทั่วโลกบน iQiyi ในจีน ช่อง one31 ในไทย และ Netflix สำเร็จเป็นครั้งแรก เธอมองว่าแพลตฟอร์มสตรีมมิ่งทำให้ผู้สร้างไทยมีโอกาสถือลิขสิทธิ์งานของตัวเองมากขึ้น

เธอเสนอว่าเรื่องที่ประสบความสำเร็จมักมีสามองค์ประกอบ คือความเป็นต้นฉบับ แนวคิดสากลที่คนชาติอื่นแชร์ได้ และค่านิยมทางสังคมร่วม สำหรับอนาคต เธอกำลังเสนอโปรเจกต์กับแพลตฟอร์มต่างประเทศ ได้แก่ซีรีส์ทริลเลอร์ดาร์กคอเมดี้ และเว็บตูนแนว Heist Action Political ชื่อ 2475