วช. โชว์ผลการดำเนินงานและการเตรียมรับมืออุทกภัยและการบริหารจัดการน้ำอย่างเป็นระบบ ด้วย ววน. - เทคโนโลยีชาวบ้าน

วันที่ 24 กรกฎาคม 2569 สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ(วช.) กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม จัดการเสวนา “การรับมืออุทกภัยและบริหารน้ำด้วยวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม” โดยมี ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง ผู้อำนวยการสำนักงานการวิจัยแห่งชาติ เป็นประธานในพิธีเปิดและแถลงผลการดำเนินงานด้านการวิจัยและนวัตกรรมเพื่อการรับมืออุทกภัยและการบริหารจัดการน้ำ พร้อมด้วย รศ.ดร.สุจริต คูณธนกุลวงศ์ ผู้อำนวยการแผนงาน (Program Director) แผนงานเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ ววน. วช. คณะผู้บริหาร วช. นักวิจัย และสื่อมวลชน เข้าร่วม ณ ศูนย์สารสนเทศกลางด้านวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม สำนักงานการวิจัยแห่งชาติ

ดร.วิภารัตน์ ดีอ่อง กล่าวว่า ช่วงนี้ประเทศไทยเข้าสู่ฤดูกาลมรสุม เป็นสัญญาณในการเฝ้าระวังอุทกภัย วช.จึงได้นำผลการดำเนินงานจากผลงานวิจัยและนวัตกรรมที่ใช้รับมืออุทกภัย และการบริหารจัดการน้ำ ภายใต้แผนงานเป้าหมายสำคัญตามยุทธศาสตร์ ววน. น้ำมั่นคง ไม่ท่วม ไม่แล้ง ใน 10 จังหวัด ที่รวบรวมทีมนักวิจัยและผู้เชี่ยวชาญ ดำเนินการอย่างต่อเนื่อง ในหลายพื้นที่ ได้แก่

ระบบการเตือนภัยและแนวทางการป้องกันน้ำท่วมในเขตเมือง จังหวัดเชียงใหม่ จังหวัดเชียงราย จังหวัดขอนแก่น ระบบรับและระบายน้ำเพื่อช่วยหน่วงน้ำ จังหวัดลำพูน
ระบบข้อมูล Hat Yai ROD เพื่อการจัดการอุทกภัยด้านสุขภาพ ที่เป็น One Data Platform เชื่อมโยงข้อมูลจากทุกแหล่งและทุกระยะของการจัดการภัยพิบัติ
การเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการน้ำด้วยระบบข้อมูลกลางที่เชื่อมโยงระดับจังหวัด อำเภอ ตำบล เป็นฐาน พื้นที่ต้นแบบจังหวัดกำแพงเพชร รวมถึง การจัดการน้ำแบบมีส่วนร่วมของชุมชน เพื่อลดความเสี่ยงน้ำท่วมน้ำแล้งพื้นที่คาบสมุทรสทิงพระ จังหวัดสงขลา
การจัดการเติมน้ำใต้ดิน (Managed Aquifer Recharge, MAR): เพื่อเพิ่มน้ำต้นทุนนอกเขตชลประทานในพื้นที่จังหวัดขอนแก่น และจังหวัดชัยภูมิ ระบบสูบน้ำพลังงานทดแทนในพื้นที่อำเภอเชียงกลาง จังหวัดน่าน นวัตกรรมฝายแกนดินซีเมนต์: เพื่อการบริหารจัดการน้ำแบบบูรณาการระดับพื้นที่
นวัตกรรมทางการเกษตรที่ซึ่งช่วยรักษาผลผลิตจากการขาดแคลนน้ำ เทคโนโลยีโรงเรือนและการจัดการดิน-น้ำ เพื่อการปลูกผักในพื้นที่อำเภอดอกคำใต้ จังหวัดพะเยา การบริหารจัดการข้าวนาริมเล จังหวัดพัทลุง ระบบการผลิตถั่วเหลืองหลังการเก็บเกี่ยวข้าวนาปีในฤดูแล้ง และระบบการให้น้ำอย่างแม่นยำในสวนมะม่วงน้ำดอกไม้สีทองเพื่อการส่งออก
โดย วช. ให้ความสำคัญกับการขับเคลื่อนแผนงานวิจัยด้านการบริหารจัดการน้ำ โดยบูรณาการองค์ความรู้ด้านวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม เพื่อเตรียมความพร้อมรับมืออุทกภัยและความแปรปรวนของสภาพภูมิอากาศอย่างเป็นระบบ เพื่อลดความเสียหายจากอุทกภัย เพิ่มความมั่นคงด้านทรัพยากรน้ำ และสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจแก่ชุมชน ผ่านความร่วมมือของหน่วยงานวิจัย ภาครัฐ องค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ภาคเอกชน และภาคประชาชน

รศ.ดร.สุจริต คูณธนกุลวงศ์ กล่าวว่า แผนงานวิจัยด้านการบริหารจัดการน้ำมุ่งแก้ไขปัญหาน้ำท่วมและน้ำแล้งควบคู่กับการสร้างมูลค่าและรายได้ให้แก่ชุมชน ซึ่งในช่วงนี้ในหลายพื้นที่จะเน้นที่การซ้อมรับมืออุทกภัยภายใต้สถานการณ์จำลองเพื่อทบทวนความพร้อม และช่องทางในการประสานการทำงานระหว่างภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง เพื่อให้เกิดความคล่องตัวเมื่อเผชิญเหตุการณ์จริง

ภายในงานมีการเสวนาแลกเปลี่ยนองค์ความรู้จากผู้เชี่ยวชาญด้านการบริหารจัดการน้ำและการรับมืออุทกภัยในหลากหลายมิติ โดย
ดร.ฐกลพัชร์ ขำพึ่งสน จากสถาบันสารสนเทศทรัพยากรน้ำ (องค์การมหาชน) นำเสนอการวิเคราะห์สถานการณ์ฝนในช่วง 1–3 เดือนข้างหน้าและแนวโน้มการเกิดอุทกภัย เพื่อใช้ข้อมูลพยากรณ์อากาศและระบบติดตามสถานการณ์น้ำเพื่อสนับสนุนการวางแผนเตรียมความพร้อมของหน่วยงานและประชาชน

รศ.ชูโชค อายุพงศ์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ ถ่ายทอดประสบการณ์การเตรียมความพร้อมและการซ้อมรับมืออุทกภัยในพื้นที่เมือง จังหวัดเชียงใหม่ โดยนำเสนอการประยุกต์ใช้แบบจำลองสถานการณ์ ระบบเตือนภัย และการบูรณาการความร่วมมือระหว่างหน่วยงานในพื้นที่ เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการและลดผลกระทบจากน้ำท่วมในเขตเมือง

ผศ.น.สพ.ดร.วินัย แก้วละมุล จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย นำเสนอแนวทางการเตรียมรับมือภัยน้ำหลากในจังหวัดน่าน

ผศ.ดร.วรพงษ์ โล่ห์ไพศาลกฤช มหาวิทยาลัยขอนแก่น นำเสนอแนวคิดการใช้บึงพักน้ำเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญในการรองรับและหน่วงน้ำในช่วงฝนตกหนัก เพื่อลดปัญหาน้ำท่วมขังในเขตเมือง และเพิ่มประสิทธิภาพการระบายน้ำในระยะยาว

ศ.นพ.ประสิทธิ์ วุฒิสุทธิเมธาวี มหาวิทยาลัยสงขลานครินทร์ ถ่ายทอดกรณีศึกษาการบริหารจัดการอุทกภัยในอำเภอหาดใหญ่ โดยประยุกต์ใช้ระบบข้อมูลและเทคโนโลยีดิจิทัลเชื่อมโยงการบริหารจัดการน้ำกับระบบบริการสาธารณสุขและการช่วยเหลือประชาชน เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการรับมือและลดผลกระทบจากภัยพิบัติ

และสรุปสุดท้าย โดย รศ.ดร.สุจริต คูณธนกุลวงศ์ เกี่ยวกับการใช้วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมเพื่อบริหารความเสี่ยงจากอุทกภัย โดยเน้นการบูรณาการองค์ความรู้ เทคโนโลยี และฐานข้อมูลร่วมกันของทุกภาคส่วน เพื่อยกระดับการคาดการณ์ การเตรียมความพร้อม และการตัดสินใจเชิงนโยบาย อันจะนำไปสู่การบริหารจัดการน้ำที่มีประสิทธิภาพและยั่งยืน

การจัดการเสวนาครั้ง วช.มุ่งขับเคลื่อนงานวิจัยและนวัตกรรมสู่การใช้ประโยชน์ในการบริหารจัดการน้ำของประเทศ ผ่านการบูรณาการองค์ความรู้ เทคโนโลยี และความร่วมมือจากทุกภาคส่วน เพื่อเพิ่มขีดความสามารถในการคาดการณ์ ป้องกัน และรับมืออุทกภัย ลดผลกระทบต่อประชาชน เศรษฐกิจ และสิ่งแวดล้อม พร้อมผลักดันการใช้ประโยชน์จากผลงานวิจัยสู่การพัฒนาประเทศอย่างยั่งยืน