เด็กอังกฤษมองปริญญาไม่คุ้มค่าอีกต่อไป หันไปเป็นลูกจ้างฝึกหัดที่ได้ทั้งเงินเดือนและวุฒิจากบริษัท ท่ามกลาง AI ที่กลืนงานระดับเริ่มต้น
คนรุ่นใหม่ในอังกฤษจำนวนมากขึ้นเรื่อยๆ กำลังเลือกเข้าทำงานในระบบลูกจ้างฝึกหัด หรือ Apprenticeship แทนการเข้ามหาวิทยาลัย เพื่อแลกกับเงินเดือนและประสบการณ์จริงตั้งแต่อายุยังน้อย ท่ามกลางค่าเล่าเรียนที่แพงขึ้นและปัญญาประดิษฐ์ (AI) ที่เข้ามาแย่งงานระดับเริ่มต้น
- ปริญญาไม่ได้คุ้มค่าเหมือนเดิม
- ได้เงินเดือน ปริญญา และงานจริงตั้งแต่วันแรก
- ประตูที่แคบลง แม้คนอยากเข้ามากขึ้น
- ปริญญาไม่ได้คุ้มค่าเหมือนเดิม
- ได้เงินเดือน ปริญญา และงานจริงตั้งแต่วันแรก
- ประตูที่แคบลง แม้คนอยากเข้ามากขึ้น
ระบบดังกล่าวต่างจากการฝึกงานระยะสั้นที่นักศึกษาไทยคุ้นเคย เพราะผู้เข้าร่วมมีสถานะเป็นลูกจ้างที่ได้รับค่าจ้างจริง ทำงานควบคู่กับการเรียนต่อเนื่องหลายปี โดยบริษัทเป็นผู้ออกค่าเล่าเรียนให้จนจบและได้วุฒิการศึกษา ซึ่งบางหลักสูตรให้ถึงระดับปริญญา
ตัวอย่างหนึ่งคือ รูไมซาห์ ข่าน ที่ได้รับข้อเสนอให้เข้าเรียนมหาวิทยาลัยออกซ์ฟอร์ด แต่ปฏิเสธไปเป็นลูกจ้างฝึกหัดที่สำนักงานกฎหมายแทน
เหตุผลของเธอคือเส้นทางมหาวิทยาลัยให้ปริญญาที่มีชื่อเสียงก็จริง แต่มาพร้อมหนี้การศึกษาก้อนโตและประสบการณ์ทำงานจริงที่แทบไม่มี ซึ่งเป็นจุดอ่อนที่อันตรายในวงการกฎหมายที่กำลังเร่งนำเครื่องมือ AI มาใช้เพิ่มประสิทธิภาพ
ข่านซึ่งอยู่ในลอนดอนระบุว่าเธอรู้ตั้งแต่เด็กว่าอยากทำงานด้านกฎหมาย และเส้นทางนี้พาเธอเข้าสู่อาชีพได้เร็วกว่า
ปริญญาไม่ได้คุ้มค่าเหมือนเดิม
สถานการณ์ของข่านสะท้อนภาพที่ใหญ่กว่านั้น เพราะบัณฑิตจบใหม่ทั้งอังกฤษและสหรัฐฯ กำลังเผชิญจุดเริ่มต้นอาชีพที่ยากลำบากจากการต้องแข่งกับ AI ในตำแหน่งงานระดับเริ่มต้น จนเด็กจบมัธยมปลายชาวอังกฤษจำนวนมากมองว่าการเข้ามหาวิทยาลัยไม่คุ้มค่าอีกต่อไป
โครงการลูกจ้างฝึกหัดสายออฟฟิศที่เพิ่มขึ้นเรื่อยๆ จึงเปิดเส้นทางใหม่ให้เด็กจบมัธยมเข้าสู่อุตสาหกรรมที่เคยสงวนไว้สำหรับบัณฑิต ทั้งที่ปรึกษาธุรกิจ, การเงิน และกฎหมาย
ผลสำรวจของ Institute of Student Employers พบว่าบริษัทในอังกฤษรับลูกจ้างฝึกหัดเพิ่มขึ้น 8% ในปี 2025 สวนทางกับการจ้างบัณฑิตจบใหม่ที่หดตัวลง 8%
อีกแรงผลักดันคือตลาดงานของผู้จบมหาวิทยาลัยที่แออัดขึ้นมาก โดยข้อมูลรัฐบาลระบุว่าอัตราการเข้าเรียนระดับอุดมศึกษาของเยาวชนอายุ 18 ปีเพิ่มจากราว 25% ในปี 2006 เป็น 36% ในปี 2025
ที่สำคัญคือผลตอบแทนไม่คุ้มเหมือนเดิม เพราะข้อมูลของ OECD ชี้ว่าส่วนต่างรายได้ระหว่างผู้จบปริญญากับผู้ไม่จบปริญญาในอังกฤษต่ำกว่าทั้งสหรัฐฯ และหลายประเทศในยุโรป
เบน โรว์แลนด์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารของ Association of Employment and Learning Providers ซึ่งเป็นตัวแทนองค์กรฝึกอบรมแรงงานในอังกฤษ ระบุว่าทุกวันนี้คนต้องมีทักษะเฉพาะทางจึงจะมีคุณค่าเพราะผลจาก AI พร้อมชี้ว่าลูกจ้างฝึกหัดเป็นประโยชน์ต่อนายจ้างด้วย เนื่องจากเงินเดือนต่ำกว่าและมักเรียนรู้ได้ดีกว่า
ได้เงินเดือน ปริญญา และงานจริงตั้งแต่วันแรก
สิ่งที่ทำให้เส้นทางนี้น่าสนใจคือได้ทั้งค่าจ้างและวุฒิการศึกษาไปพร้อมกัน โดยกรณีของข่าน สำนักงานกฎหมาย Eversheds Sutherland เป็นผู้ออกค่าเรียนกฎหมายให้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการ จนเธอวัย 23 ปีได้รับปริญญาเมื่อเดือนเมษายนที่ผ่านมา
ข่านระบุว่า AI ทำให้สนามแข่งขันสั่นสะเทือนไปหมด ขณะที่งานของเธอคือการทำงานร่วมกับทนายความอาวุโสและติดต่อลูกค้าโดยตรง ซึ่งเธอคงไม่ได้ทำตั้งแต่อายุเท่านี้หากเลือกเข้ามหาวิทยาลัย
นายจ้างของเธอรับผิดชอบทั้งค่าสอบ, ค่าฝึกอบรม และค่าจ้าง โดยแม้เธอไม่เปิดเผยเงินเดือน แต่มีรายงานว่าลูกจ้างฝึกหัดสายนี้มีรายได้ราวปีละ 70,000 – 80,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 2.29-2.62 ล้านบาท)
การมีรายได้ทำให้เธอออกไปใช้ชีวิตได้ แม้ยอมรับว่าพลาดความสนุกในรั้วมหาวิทยาลัยและช่วงปิดเทอมยาวไป
อีกกรณีคือ ซามูเอล แรงกิ้น วัย 23 ปี ที่ได้รับข้อเสนอจากมหาวิทยาลัย 4 แห่ง แต่เลือกไปเป็นลูกจ้างฝึกหัดที่ธนาคารแทน ด้วยเหตุผลว่าปริญญาแบบดั้งเดิมให้ความรู้สึกเหมือนการพนัน ขณะที่เขาต้องการทักษะเชิงเทคนิคที่ทำให้ตัวเองเป็นคนที่ขาดไม่ได้
แรงกิ้นซึ่งอยู่ใกล้เมืองแมนเชสเตอร์มองว่าเส้นทางนี้แทบจะทนทานต่อ AI เพราะบริษัทต้องการหล่อหลอมให้คุณเป็นพนักงานแบบที่เขาตามหา ขณะที่เพื่อนรุ่นเดียวกันที่จบมหาวิทยาลัยยังหางานไม่ได้
ระหว่างเป็นลูกจ้างฝึกหัดในตำแหน่งนักวิเคราะห์ด้านการปรับเปลี่ยนองค์กรที่ธนาคาร Barclays เขาข้ามงานจิปาถะระดับเริ่มต้นไปทำโครงการซับซ้อนร่วมกับผู้บริหารระดับสูง พร้อมเรียนจบปริญญาด้านเทคโนโลยีกับ Multiverse ผู้ให้บริการฝึกอบรมเอกชน
ปัจจุบันแรงกินทำงานเต็มเวลาในตำแหน่งผู้บริหารโครงการที่ธนาคารดังกล่าว ด้วยรายได้เกือบปีละ 50,000 ดอลลาร์สหรัฐ (ประมาณ 1.63 ล้านบาท) ซึ่งใกล้เคียงค่าเฉลี่ยรายได้ต่อปีของอังกฤษ
ส่วน แมรี อามานูเอล วัย 25 ปี ปฏิเสธที่นั่งจากมหาวิทยาลัยชั้นนำ 5 แห่ง รวมถึงเดอรัมและแมนเชสเตอร์ เพื่อไปเป็นลูกจ้างฝึกหัดตำแหน่งนักวิเคราะห์ข้อมูลกับระบบบริการสุขภาพแห่งชาติ (NHS) และมีส่วนสร้างโมเดลแมชชีนเลิร์นนิงเพื่อตรวจจับมะเร็งระยะเริ่มต้น โดยระบุว่าผลกระทบที่เธอสร้างได้มากกว่าการเข้ามหาวิทยาลัยมาก
ทัศนคติของสังคมก็เปลี่ยนไปเช่นกัน โดยข่านเล่าว่าโรงเรียนมัธยมผลักดันอย่างหนักให้สมัครออกซ์ฟอร์ดและเคมบริดจ์ และไม่ได้ช่วยเรื่องการสมัครเป็นลูกจ้างฝึกหัดเลย ขณะที่ปัจจุบันทั้งพ่อแม่และนักเรียนมองเส้นทางนี้ต่างไปจากเดิม
ฝั่งบริษัทก็ปรับตัวตาม โดยที่สำนักงานบัญชี Grant Thornton สัดส่วนลูกจ้างฝึกหัดในกลุ่มพนักงานใหม่เคยอยู่ที่เพียง 10% ในปี 2010 ขณะที่ปัจจุบันมีตำแหน่งสำหรับลูกจ้างฝึกหัดเท่ากับตำแหน่งสำหรับบัณฑิตแล้ว พร้อมระบุว่าโอกาสและความก้าวหน้าของทั้งสองกลุ่มไม่ต่างกัน
เช่นเดียวกับ PwC ที่มีตำแหน่งลูกจ้างฝึกหัดมากกว่า 1,000 ตำแหน่งต่อปี ทั้งสายที่ปรึกษา, ภาษี, เทคโนโลยี และบัญชี โดย คาร์ลี ไพก์ หัวหน้าฝ่ายกลยุทธ์กำลังคน ระบุว่าบริษัทต้องการความคล่องตัว มุมมองต่อการหาคนเก่งจึงเปลี่ยนไป
ประตูที่แคบลง แม้คนอยากเข้ามากขึ้น
อย่างไรก็ตาม รายงานของ BBC ชี้ให้เห็นอีกด้านที่สำคัญ คือเส้นทางนี้เข้าถึงได้ยากกว่าที่หลายคนคิด โดยการแข่งขันเพื่อชิงตำแหน่งลูกจ้างฝึกหัดควบปริญญาในอังกฤษเพิ่มขึ้น 4 เท่าในช่วง 3 ปีที่ผ่านมา
ข้อมูลที่ BBC ได้รับระบุว่าผู้สมัครผ่านแพลตฟอร์มกลางของรัฐบาลเพิ่มขึ้นเกือบ 3 เท่า จาก 8,100 คน เป็น 21,800 คนในช่วง 3 ปี ขณะที่ตำแหน่งที่เปิดรับกลับลดลงเกือบครึ่ง จาก 7,300 เหลือ 3,700 ตำแหน่ง
โดยปีการศึกษาปัจจุบันมีผู้สมัคร 11.3 คนต่อ 1 ตำแหน่งในหลักสูตรระดับ 6 ซึ่งเป็นระดับที่เทียบเท่าการเรียนจบปีที่ 3 ของปริญญาตรี เพิ่มจาก 2.8 คนในปีการศึกษา 2023-24
ส่วนภาพรวมของหลักสูตรระดับ 4, 5 และ 6 ซึ่งเทียบเท่าการเรียนปีที่ 1 ถึงปีที่ 3 ของปริญญาตรีตามลำดับ อยู่ที่ 10.6 คนต่อตำแหน่ง เพิ่มจาก 3.6 คน
ความยากดังกล่าวทำให้ผู้สมัครหลายคนยื่นสมัครมหาวิทยาลัยเป็นแผนสำรอง อย่าง แดเนียล เอ็ดเวิร์ดส วัย 21 ปี ที่สมัครถึง 11 แห่งกว่าจะได้ตำแหน่งด้านวิศวกรรม
เขาอธิบายว่าการสมัครมหาวิทยาลัยง่ายกว่ามาก เพราะเขียนเรียงความแนะนำตัวฉบับเดียวส่งให้ทุกที่ ขณะที่การสมัครเป็นลูกจ้างฝึกหัดต้องมีทั้งจดหมายสมัครงานและประวัติย่อเหมือนสมัครงานจริง
สาเหตุที่ตำแหน่งหดตัวมาจากฝั่งธุรกิจ โดย ฮันนาห์ ลาร์เซน เจ้าหน้าที่นโยบายของหอการค้าอังกฤษ ระบุว่าความต้องการตำแหน่งลูกจ้างฝึกหัดควบปริญญาเพิ่มขึ้นในจังหวะที่อัตรากำไรของภาคธุรกิจถูกกดดันมากขึ้น
เธออธิบายว่าต้นทุนการจ้างงานที่สูงขึ้นประกอบกับความไม่แน่นอนทางเศรษฐกิจ ทำให้การรับคนถูกชะลอออกไป ซึ่งกระทบแรงงานอายุน้อยและมีประสบการณ์น้อยหนักที่สุด พร้อมระบุว่าอนาคตของงบสนับสนุนโครงการลูกจ้างฝึกหัดก็ยังไม่แน่นอน
ภาพ : Photo Willys / Shutterstock
หมายเหตุ : 1 ดอลลาร์สหรัฐ เท่ากับ 32.69 บาท ณ วันที่ 26 สิงหาคม 2569
อ้างอิง :