ED ไม่ใช่เรื่องของคนแก่! 5 สาเหตุใกล้ตัวที่ทำให้ผู้ชายอายุน้อยมีปัญหา และทำไม Shockwave อาจไม่ใช่คำตอบ

ตรวจทานทางการแพทย์โดย นพ.พีระ หรุ่นศิริ แพทย์เฉพาะทางศัลยศาสตร์ยูโรวิทยา (ระบบทางเดินปัสสาวะและระบบสืบพันธุ์เพศชาย) เลขที่ใบอนุญาตประกอบวิชาชีพเวชกรรม ว.48216 ผู้ก่อตั้ง MENdical Clinic

ถ้าพูดถึงภาวะหย่อนสมรรถภาพทางเพศ หรือ erectile dysfunction (ED) ภาพที่หลายคนนึกถึงอาจยังเป็นผู้ชายวัย 50–60 ปีขึ้นไป แต่ความจริงคือ ปัญหานี้เกิดกับผู้ชายอายุน้อยได้เหมือนกัน และหลายครั้งต้นเหตุก็ไม่ได้อยู่ที่ “หลอดเลือดเสื่อม” อย่างที่มักเข้าใจกัน

ในผู้ชายวัย 20–30 กว่า ๆ ED อาจเกี่ยวข้องได้ตั้งแต่ยาที่กินอยู่ ฮอร์โมน ความเครียด การอดนอน การใช้สารบางชนิด ไปจนถึงความกังวลว่า “ครั้งนี้จะทำได้ไหม” เสียเอง

พูดอีกแบบคือ อาการเหมือนกัน แต่ต้นเหตุอาจต่างกันคนละเรื่อง

นั่นจึงเป็นเหตุผลว่า ทำไมการรักษาที่กำลังถูกพูดถึงมากอย่าง focused shockwave หรือ Li-ESWT อาจเหมาะกับผู้ชายบางกลุ่ม แต่ไม่ใช่คำตอบสำเร็จรูปสำหรับทุกคน

ก่อนจะรีบหาว่า “ทำอะไรแล้วหาย” ลองเช็ก 5 ตัวการใกล้ตัวที่ผู้ชายอายุน้อยมักมองข้ามกันก่อน

1. ยาปลูกผม ช่วยเรื่องผม แต่ในบางคนอาจกระทบเรื่องบนเตียง

Finasteride และ dutasteride เป็นชื่อที่ผู้ชายสายดูแลผมน่าจะคุ้นกันดี ยากลุ่มนี้ใช้รักษาผมร่วงจากกรรมพันธุ์ โดยไปลดกระบวนการเปลี่ยน testosterone เป็น dihydrotestosterone หรือ DHT ซึ่งเป็นฮอร์โมนที่มีบทบาทต่อภาวะผมบางในผู้ชาย

ยาช่วยเรื่องผมได้จริง แต่ในผู้ใช้บางรายก็มีรายงานผลข้างเคียงทางเพศ เช่น ความต้องการทางเพศลดลง แข็งตัวยาก หรือมีปัญหาเรื่องการหลั่ง

ไม่ได้หมายความว่าใครกินแล้วจะต้องเจอปัญหานี้ทุกคน แต่ถ้าเริ่มสังเกตว่าเรื่องบนเตียงเปลี่ยนไปหลังเริ่มยา ก็ควรนึกถึงยาที่ใช้อยู่เป็นหนึ่งในตัวแปรด้วย

ส่วนประเด็นที่เรียกว่า post-finasteride syndrome หรืออาการที่ยังคงอยู่หลังหยุดยา ปัจจุบันยังเป็นเรื่องที่มีการศึกษาและถกเถียงกันต่อเนื่อง จึงไม่ควรเหมารวมว่าเป็นสิ่งที่จะเกิดขึ้นกับผู้ใช้ทุกคน

ถ้าเริ่มมี ED หลังใช้ยาปลูกผม ทางออกไม่ใช่หยุดยาเองทันที แต่ควรนำชื่อยา ขนาดยา และระยะเวลาที่ใช้ไปคุยกับแพทย์ เพื่อดูว่าปัญหาสัมพันธ์กับยาหรือมีสาเหตุอื่นร่วมอยู่ด้วย

2. ฉีดฮอร์โมนเพิ่มกล้าม กล้ามอาจขึ้น แต่ระบบฮอร์โมนอาจรวนตาม

ยุคที่รูปร่างและกล้ามเนื้อกลายเป็นส่วนหนึ่งของไลฟ์สไตล์ ทำให้ testosterone และ anabolic-androgenic steroids ถูกพูดถึงในวงการฟิตเนสมากขึ้น

ปัญหาอาจเกิดขึ้นเมื่อมีการใช้ฮอร์โมนหรือสเตียรอยด์เองโดยไม่มีแพทย์ดูแล เพราะเมื่อร่างกายได้รับฮอร์โมนจากภายนอกในระดับสูง ระบบควบคุมฮอร์โมนตามธรรมชาติจะลดการทำงานลง

ผลที่ตามมานั้นมีตั้งแต่การผลิต testosterone และอสุจิลดลง อัณฑะเล็กลง ภาวะมีบุตรยาก ความต้องการทางเพศลดลง ไปจนถึง ED

และเรื่องนี้ไม่ได้จบง่าย ๆ แค่หยุดใช้ เพราะการฟื้นตัวของระบบฮอร์โมนในแต่ละคนไม่เท่ากัน บางคนกลับมาเร็ว บางคนใช้เวลานานกว่านั้นมาก

เพราะฉะนั้น หากเคยใช้ฮอร์โมนหรือสารเพิ่มกล้าม ไม่ว่าจะมาจากยิม ออนไลน์ หรือแหล่งไหนก็ตาม การบอกแพทย์ตามตรงมีความสำคัญมาก เพราะข้อมูลนี้อาจเปลี่ยนแนวทางการตรวจและการรักษาไปเลย

3. เครียด นอนไม่พอ และ “กลัวว่าจะไม่แข็ง” จนสุดท้ายยิ่งไม่แข็ง

อันนี้เป็นเรื่องที่ผู้ชายอายุน้อยเจอได้บ่อยกว่าที่คิด

บางครั้งจุดเริ่มต้นอาจเป็นเพียงคืนหนึ่งที่เหนื่อยมาก เครียด นอนไม่พอ หรือดื่มหนัก แล้วเกิดแข็งตัวได้ไม่ดี แต่หลังจากนั้น สิ่งที่ตามมาคือความคิด
“ครั้งหน้าจะเป็นอีกไหม”
“ถ้าไม่แข็งจะทำยังไง”
“อีกฝ่ายจะคิดว่าเราเป็นอะไรหรือเปล่า”

จากที่ควรปล่อยตัวไปกับความรู้สึก กลายเป็นคอยเช็กตัวเองอยู่ตลอดว่าแข็งพอหรือยัง อ่อนลงหรือเปล่า และยิ่งจับจ้อง ความกังวลก็ยิ่งเพิ่ม

นี่คือวงจรของ performance anxiety ที่สามารถรบกวนการตอบสนองทางเพศได้จริง และเป็นหนึ่งในปัจจัยที่พบใน psychogenic ED โดยเฉพาะในผู้ชายอายุน้อย

ถ้าต้นเหตุหลักอยู่ที่ความกังวล ความเครียด หรือความสัมพันธ์ การรักษาก็อาจต้องทำมากกว่าดูเรื่องหลอดเลือดเพียงอย่างเดียว และในบางกรณี การดูแลร่วมกับ นักเพศบำบัด อาจมีบทบาทสำคัญ

4. ยาต้านเศร้าช่วยเรื่องใจ แต่บางคนอาจเจอผลข้างเคียงทางเพศ

คนรุ่นใหม่เปิดใจเรื่องสุขภาพจิตมากขึ้น และนั่นเป็นเรื่องดี แต่ขณะเดียวกัน ผู้ที่ใช้ยาต้านเศร้าบางกลุ่ม โดยเฉพาะ selective serotonin reuptake inhibitors หรือ SSRI อาจพบผลข้างเคียงทางเพศได้

อาการมีตั้งแต่ความต้องการลดลง แข็งตัวยาก หลั่งช้า ไปจนถึงถึงจุดสุดยอดยาก

ตรงนี้มีเรื่องหนึ่งที่ต้องย้ำชัด ๆ คือ อย่าหยุดหรือลดขนาดยาเอง

ถ้ารู้สึกว่าสมรรถภาพทางเพศเปลี่ยนไปหลังเริ่มยา ควรพูดกับจิตแพทย์หรือแพทย์ที่ดูแลโดยตรง เพราะแพทย์สามารถประเมินได้ว่าอาการเกี่ยวข้องกับยา ภาวะซึมเศร้า หรือปัจจัยอื่น และอาจปรับแนวทางการรักษาให้เหมาะสมได้

เป้าหมายไม่ใช่เลือกว่าจะ “รักษาใจ” หรือ “รักษาเรื่องเซ็กซ์” อย่างใดอย่างหนึ่ง แต่คือหาสมดุลที่เหมาะกับแต่ละคน

หลายคนใช้แอลกอฮอล์เพื่อช่วยให้รู้สึกผ่อนคลาย กล้าขึ้น หรือเข้าสู่บรรยากาศได้ง่ายขึ้น แต่พอดื่มมากเกินจุดหนึ่ง ผลอาจกลับด้าน เพราะแอลกอฮอล์สามารถรบกวนการทำงานของระบบประสาทและการตอบสนองทางเพศได้

ส่วนกัญชาและสารเพื่อความบันเทิงอื่น ๆ ภาพยังซับซ้อนกว่า เพราะงานวิจัยยังไม่ได้บอกว่า “ใช้แล้วต้อง ED” ในทุกคน

มีงาน systematic review และ meta-analysis ที่พบความสัมพันธ์ระหว่างการใช้กัญชากับ ED แต่ข้อมูลระหว่างการศึกษายังแตกต่างกันมาก และยังต้องการงานวิจัยระยะยาวเพิ่มเติม

ดังนั้น ประเด็นไม่ใช่การเหมารวมว่าใครใช้แล้วต้องมีปัญหา แต่ถ้าเริ่มมีอาการ ED แล้วมีการดื่ม สูบ หรือใช้สารอยู่เป็นประจำ ก็ควรบอกแพทย์ตามจริง เพราะสิ่งเหล่านี้อาจเป็นหนึ่งในชิ้นส่วนสำคัญของภาพทั้งหมด

แล้ว Focused Shockwave เหมาะกับ ED แบบไหน?

เวลาเสิร์ชคำว่า “รักษา ED” ทางออนไลน์ ชื่อของ Shockwave มักโผล่ขึ้นมาเป็นอันดับต้น ๆ จนบางคนอาจเข้าใจว่า ถ้ามี ED ก็ต้องไปทำ Shockwave

ความจริงไม่ใช่แบบนั้น

Focused Shockwave หรือ Low-intensity Extracorporeal Shockwave Therapy (Li-ESWT) เป็นหนึ่งในทางเลือกสำหรับ ED บางกลุ่ม โดยเฉพาะผู้ที่มีองค์ประกอบจากระบบหลอดเลือด หรือ vasculogenic ED

แนวทางของ European Association of Urology ระบุว่า Li-ESWT สามารถพิจารณาใช้ในผู้ป่วย mild vasculogenic ED รวมถึงผู้ป่วยบางรายที่ตอบสนองต่อยากลุ่ม PDE5 inhibitors ได้ไม่ดี โดยยังจัดอยู่ในระดับ weak recommendation

ถ้าจะอธิบายแบบง่ายที่สุด Shockwave มีเหตุผลเมื่อปัญหาอยู่ที่ “ระบบไหลเวียนเลือด”

แต่ถ้าต้นเหตุหลักมาจากผลข้างเคียงของยา ระบบฮอร์โมน ความวิตกกังวล หรือปัจจัยทางจิตใจ การทำ Shockwave อย่างเดียวก็อาจไม่แก้ปัญหาที่ต้นเหตุ

ดังนั้น ก่อนถามว่า “ต้องทำกี่ครั้ง” หรือ “ทำแล้วเห็นผลเมื่อไร” คำถามที่ควรถามก่อนคือ

“ED ของเราเกิดจากอะไร?”

เพราะถ้าตอบข้อนี้ไม่ได้ การเลือกวิธีรักษาก็อาจกลายเป็นการเดาสุ่ม

อายุยังไม่ถึง 40 แล้วมี ED ไม่ได้แปลว่า “คิดไปเอง”

อีกประโยคที่ผู้ชายอายุน้อยได้ยินบ่อยคือ “ยังหนุ่มอยู่ ไม่น่ามีอะไรหรอก น่าจะคิดมาก”

แต่ในความเป็นจริง ED ในผู้ชายอายุน้อย เกิดได้จากทั้งสาเหตุทางร่างกายและจิตใจ ตั้งแต่ยาที่ใช้ ฮอร์โมน ความวิตกกังวล ความสัมพันธ์ โรคเมตาบอลิก ไปจนถึงความผิดปกติของระบบหลอดเลือด

ที่สำคัญคือ หลายคนไม่ได้มีแค่สาเหตุเดียว

คนหนึ่งอาจมีความเครียดร่วมกับการนอนน้อย อีกคนอาจใช้ยาที่มีผลข้างเคียงทางเพศอยู่แล้ว และพอเกิดปัญหาครั้งหนึ่งก็มี performance anxiety ตามมาอีกชั้น

เพราะฉะนั้น อายุไม่ได้บอกสาเหตุ และคำว่า “คิดไปเอง” ก็ไม่ใช่การวินิจฉัย

ก่อนเลือกวิธีรักษา ต้องรู้ก่อนว่า “กำลังรักษาอะไร”

ถ้าจะมีข้อสรุปสักอย่างจากทั้ง 5 เรื่องนี้ ก็คือ ED ไม่ได้มีสูตรเดียว

อาการเหมือนกันไม่ได้แปลว่าสาเหตุเหมือนกัน

คนหนึ่งอาจต้องทบทวนยาที่ใช้อยู่ อีกคนต้องดูระบบฮอร์โมน อีกคนต้องจัดการความเครียดและความกังวล ขณะที่บางคนอาจมีปัญหาด้านหลอดเลือดที่ต้องประเมินและรักษาอย่างจริงจัง

เพราะฉะนั้น การเห็นโฆษณาว่าวิธีใดวิธีหนึ่ง “รักษา ED” แล้วรีบเลือกวิธีนั้นทันที อาจทำให้ข้ามขั้นตอนที่สำคัญที่สุดไป นั่นคือการหาสาเหตุ

ที่ MENdical Clinic การดูแล ED เริ่มจากการประเมินทั้งประวัติสุขภาพ โรคประจำตัว ยาและสารที่ใช้อยู่ ฮอร์โมน ปัจจัยด้านหลอดเลือด และปัจจัยทางจิตใจ ก่อนพิจารณาแนวทางที่เหมาะกับผู้ป่วยแต่ละราย

เพราะสุดท้าย เครื่องมือที่ใหม่ที่สุด แพงที่สุด หรือกำลังเป็นกระแสที่สุด อาจไม่ใช่สิ่งที่คุณต้องการ

สิ่งที่สำคัญกว่าคือ รู้ให้ได้ก่อนว่า ปัญหาของเราเกิดจากอะไร

ข้อมูลอ้างอิง

European Association of Urology (EAU). Guidelines on Sexual and Reproductive Health: Management of Erectile Dysfunction.

Nguyen HMT, Gabrielson AT, Hellstrom WJG. Erectile Dysfunction in Young Men—A Review of the Prevalence and Risk Factors. Sexual Medicine Reviews. 2017.

Lee S, et al. Adverse Sexual Effects of Treatment with Finasteride or Dutasteride for Male Androgenetic Alopecia: A Systematic Review and Meta-analysis.

Rahnema CD, et al. Anabolic Steroid–Induced Hypogonadism: Diagnosis and Treatment. Fertility and Sterility. 2014.

Pyke RE. Sexual Performance Anxiety. Sexual Medicine Reviews.

บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ความรู้ด้านสุขภาพทั่วไป ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือคำแนะนำทางการแพทย์เฉพาะบุคคล ไม่ควรหยุดหรือปรับยาด้วยตนเอง หากมีอาการผิดปกติควรปรึกษาแพทย์เพื่อประเมินสาเหตุและแนวทางการรักษาที่เหมาะสม