Bloom’s Taxonomy ฉบับใช้จริง: ตั้งคำถามอย่างไรให้เด็กคิดลึกขึ้น - การศึกษา ข่าว สอบตรง สมัครสอบ นักเรียน นักศึกษา ทุนการศึกษา เรียนต่อต่างประเทศ มหาวิทยาลัย โรงเรียน

Bloom’s Taxonomy ฉบับใช้จริง: ตั้งคำถามอย่างไรให้เด็กคิดลึกขึ้น

รู้จัก 6 ระดับการคิด พร้อมตัวอย่างคำถามแยกรายวิชา และวิธีนำไปใช้ในห้องเรียน

“นักเรียนเข้าใจเรื่องนี้หรือยัง?” เป็นคำถามที่ครูอาจตอบได้ยาก หากสิ่งที่เห็นมีเพียงการตอบคำถามจากความจำ เพราะการจำสูตรได้กับการนำสูตรไปใช้ การอธิบายเหตุผล หรือการเลือกวิธีแก้ปัญหา ล้วนแสดงความเข้าใจคนละแบบ

Bloom’s Taxonomy เป็นกรอบที่ช่วยให้ครูกำหนดได้ชัดขึ้นว่า ในแต่ละบทเรียนอยากให้นักเรียน ทำอะไรกับความรู้ และควรตั้งคำถามอย่างไรจึงจะมองเห็นกระบวนการคิดนั้น

Bloom’s Taxonomy คืออะไร

Bloom และคณะเผยแพร่กรอบการจัดประเภทจุดประสงค์ทางการเรียนรู้ในปี ค.ศ. 1956 ต่อมา Anderson, Krathwohl และคณะปรับปรุงกรอบด้านพุทธิพิสัยในปี ค.ศ. 2001 โดยอธิบายกระบวนการคิด 6 ระดับ ได้แก่ จำ เข้าใจ ประยุกต์ วิเคราะห์ ประเมิน และสร้างสรรค์

กรอบนี้ใช้ช่วยออกแบบผลลัพธ์การเรียนรู้ กิจกรรม และการประเมินให้สอดคล้องกัน เช่น หากครูต้องการให้นักเรียน ประเมินความน่าเชื่อถือของข้อมูล กิจกรรมก็ควรเปิดโอกาสให้ตรวจหลักฐานและอธิบายเกณฑ์ตัดสิน มากกว่าถามเพียงว่าจำเนื้อหาได้หรือไม่

ทั้งนี้ 6 ระดับไม่ใช่สูตรที่กำหนดให้ทุกคาบต้องเริ่มจากระดับ 1 แล้วจบที่ระดับ 6 ครูเลือกใช้ตามเป้าหมาย เนื้อหา และพื้นฐานของนักเรียนได้

ระดับที่ 1: จำ (Remember) — ดึงข้อมูลที่เรียนมาใช้

ระดับจำคือการระลึกหรือระบุข้อมูลที่เคยเรียน เช่น ชื่อ นิยาม สูตร สัญลักษณ์ และลำดับเหตุการณ์ ความจำเป็นพื้นฐานสำคัญ เพราะนักเรียนต้องมีข้อมูลบางอย่างก่อนจะนำไปอธิบายหรือใช้แก้ปัญหา

คำกริยาที่อาจใช้: บอกชื่อ ระบุ ท่อง จับคู่ ระลึก

ครูสังเกตอะไร: นักเรียนดึงข้อมูลที่เรียนมาได้ถูกต้องหรือไม่

คำถามระดับนี้มีประโยชน์สำหรับทบทวนพื้นฐาน แต่หากต้องการรู้ว่านักเรียนใช้ความรู้นั้นได้หรือไม่ ครูต้องมีคำถามหรือกิจกรรมอื่นต่อยอดด้วย

ระดับที่ 2: เข้าใจ (Understand) — อธิบายความหมายด้วยตนเอง

นักเรียนแสดงความเข้าใจเมื่อสามารถอธิบาย สรุป ยกตัวอย่าง หรือถ่ายทอดความหมายด้วยถ้อยคำของตนเองได้ โดยยังคงสาระสำคัญถูกต้อง

คำกริยาที่อาจใช้: อธิบาย สรุป ยกตัวอย่าง แปลความ จัดประเภท

ครูสังเกตอะไร: นักเรียนถ่ายทอดแนวคิดได้ถูกต้อง หรือเพียงท่องคำอธิบายเดิม

ระดับที่ 3: ประยุกต์ (Apply) — ใช้ความรู้ทำงานหรือแก้โจทย์

ระดับนี้เน้นให้นักเรียนนำหลักการ สูตร หรือวิธีการที่เรียนไปใช้กับงานและสถานการณ์ที่กำหนด

คำกริยาที่อาจใช้: ใช้ คำนวณ สาธิต ปฏิบัติ แก้โจทย์

ครูสังเกตอะไร: นักเรียนเลือกและใช้ความรู้หรือขั้นตอนได้เหมาะกับโจทย์หรือไม่

ระดับที่ 4: วิเคราะห์ (Analyze) — แยกส่วนและหาความสัมพันธ์

นักเรียนพิจารณาองค์ประกอบของข้อมูล เปรียบเทียบรูปแบบ หาความสัมพันธ์ หรือชี้ว่าหลักฐานแต่ละส่วนเชื่อมโยงกับข้อสรุปอย่างไร

คำกริยาที่อาจใช้: แยกแยะ เปรียบเทียบ วิเคราะห์ จัดกลุ่ม หาความสัมพันธ์

ครูสังเกตอะไร: นักเรียนมองเห็นความสัมพันธ์ระหว่างข้อมูล และชี้หลักฐานที่ใช้ประกอบคำอธิบายได้หรือไม่

ระดับที่ 5: ประเมิน (Evaluate) — ตัดสินด้วยเกณฑ์และหลักฐาน

ระดับประเมินให้นักเรียนพิจารณาทางเลือก ข้อเสนอ วิธีการ หรือผลงาน แล้วลงความเห็นโดยมี เกณฑ์และหลักฐานรองรับ การตอบว่า “ดี” หรือ “ไม่ดี” เพียงอย่างเดียวจึงยังไม่แสดงกระบวนการคิดที่ต้องการ

คำกริยาที่อาจใช้: ประเมิน ตัดสิน วิจารณ์ ให้เหตุผล สนับสนุนข้อสรุป

ครูสังเกตอะไร: นักเรียนระบุเกณฑ์ อ้างหลักฐาน และอธิบายเหตุผลที่นำไปสู่ข้อสรุปได้หรือไม่

ระดับที่ 6: สร้างสรรค์ (Create) — พัฒนาชิ้นงานหรือแนวทางใหม่

นักเรียนนำความรู้หลายส่วนมาประกอบกัน เพื่อออกแบบแผน วิธีการ หรือชิ้นงานตามโจทย์ที่กำหนด งานระดับนี้ควรเปิดโอกาสให้ผู้เรียนตัดสินใจว่าจะสร้างผลงานอย่างไร และอธิบายเหตุผลเบื้องหลังการออกแบบได้

คำกริยาที่อาจใช้: ออกแบบ พัฒนา แต่ง วางแผน เสนอแนวทาง

ครูสังเกตอะไร: ผลงานตอบโจทย์ ใช้ความรู้ที่เรียน และมีเหตุผลรองรับการออกแบบหรือไม่

ตั้งคำถามอย่างไรให้ตรงระดับการคิดที่ต้องการ

ก่อนเขียนคำถาม ครูอาจลองตอบสามข้อนี้ให้ชัด

1. เป้าหมายของคาบคืออะไร: อยากให้นักเรียนจำ อธิบาย ใช้ วิเคราะห์ ประเมิน หรือสร้างสิ่งใด
2. นักเรียนต้องใช้ข้อมูลอะไร: มีบทอ่าน ชุดข้อมูล สถานการณ์ ตัวอย่าง หรือเกณฑ์ให้พิจารณาเพียงพอหรือยัง
3. คำตอบแบบไหนจะแสดงว่านักเรียนทำได้: จะดูจากคำอธิบาย วิธีคำนวณ การอ้างหลักฐาน เหตุผลที่ใช้ตัดสิน หรือชิ้นงาน

ตัวอย่างเช่น หากสอนเรื่องขยะในโรงเรียน ครูสามารถใช้หัวข้อเดียวกันตั้งคำถามได้หลายแบบ

ตัวอย่างนี้เป็นแนวทาง ไม่ใช่ชุดคำถามที่ต้องใช้เรียงตามลำดับทุกครั้ง ครูอาจเริ่มคาบด้วยปัญหาที่ชวนสงสัยก่อน แล้วค่อยพานักเรียนกลับไปหาความรู้พื้นฐานที่จำเป็นก็ได้

ระวังการดูระดับจาก “คำกริยา” เพียงคำเดียว

คำกริยาแสดงพฤติกรรมช่วยครูเริ่มร่างคำถามได้ แต่ ไม่ได้กำหนดระดับการคิดโดยอัตโนมัติ คำว่า “เปรียบเทียบ” อาจใช้เพียงบอกความต่างที่เห็นชัด หรืออาจต้องวิเคราะห์ข้อมูลหลายชุด ขึ้นอยู่กับโจทย์และสิ่งที่นักเรียนต้องทำ

เช่นเดียวกัน คำว่า “เพราะอะไร” ไม่ได้ทำให้คำถามเป็นระดับวิเคราะห์ทันที หากนักเรียนตอบได้ด้วยการทวนประโยคจากหนังสือ ในทางกลับกัน คำถามแบบเลือกคำตอบก็อาจให้ผู้เรียนพิจารณาหลักฐานที่ซับซ้อนก่อนตัดสินใจได้

หัวใจจึงอยู่ที่งานทางความคิดที่โจทย์กำหนด รวมถึงข้อมูลที่ให้ใช้ เหตุผลที่ต้องแสดง และเกณฑ์ที่ครูใช้ดูคำตอบ

สรุป

Bloom’s Taxonomy ช่วยให้ครูมองเห็นความต่างระหว่างการ “จำคำตอบได้” กับการ “นำความรู้ไปคิดต่อ” แต่การใช้ให้ได้ผลไม่จำเป็นต้องสร้างคำถามให้ครบทั้ง 6 ระดับในทุกคาบ

เริ่มจากเลือกเป้าหมายการเรียนรู้หนึ่งข้อ แล้วเขียนคำถามที่ทำให้นักเรียนแสดงกระบวนการคิดนั้นออกมาอย่างชัดเจน เมื่อคำถาม กิจกรรม และวิธีดูคำตอบไปในทางเดียวกัน ครูก็จะเห็นได้มากขึ้นว่านักเรียนเรียนรู้อะไร และควรพาไปต่ออย่างไร

อ้างอิง

• Bloom, B. S., Engelhart, M. D., Furst, E. J., Hill, W. H., & Krathwohl, D. R. (1956). Taxonomy of Educational Objectives: The Classification of Educational Goals. Handbook I: Cognitive Domain.
• Anderson, L. W., & Krathwohl, D. R. (Eds.). (2001). A Taxonomy for Learning, Teaching, and Assessing: A Revision of Bloom’s Taxonomy of Educational Objectives.
• Centre for Teaching Excellence, University of Waterloo: Bloom’s Taxonomy
• Centre for Teaching Excellence, University of Waterloo: Bloom’s Taxonomy Learning Activities and Assessments
• Center for Excellence in Learning and Teaching, Iowa State University: Bloom’s Taxonomy

ตรวจสอบกรอบ 6 ระดับและแนวทางจับคู่ผลลัพธ์การเรียนรู้กับกิจกรรมจากแหล่งวิชาการข้างต้นแล้ว ส่วนคำถามแยกรายวิชาและตัวอย่างเรื่องขยะเป็นตัวอย่างที่เรียบเรียงขึ้นเพื่อใช้ประกอบบทความ (uwaterloo.ca)