ครัวเรือนไทย 86% ใช้เชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาด แต่กลุ่มยากจนมากเข้าถึงแค่ครึ่งเดียว
หลายคนเลือกใช้เตาถ่านในการทำอาหารเพราะชื่นชอบรสชาติและกลิ่นหอมอันเป็นเอกลักษณ์ แต่อีกหลายคนต้องใช้เตาถ่านเพราะไม่ได้มีทางเลือกในการเปลี่ยนไปใช้เชื้อเพลิงอื่น
ทุกวันนี้คนไทยใช้เชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาดในชีวิตประจำวันเพิ่มขึ้น (เช่น ทำอาหารจากเตาแก๊สแทนการใช้ถ่านหรือฟืน) ในปี 2019 สัดส่วนของคนไทยที่พึ่งพาเชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาดเป็นหลัก อยู่ที่ร้อยละ 84.3 ต่อมาเพิ่มเป็นร้อยละ 86.3 ในปี 2022
แต่ครัวเรือนแต่ละกลุ่มเข้าถึงพลังงานสะอาดได้ไม่เท่ากัน เมื่อดูตามพื้นที่อยู่อาศัย คนที่อยู่ในเขตเทศบาลซึ่งมีความเป็นเมืองมากกว่า จะใช้พลังงานสะอาดมากกว่าคนที่อยู่นอกเขตเทศบาล
เมื่อดูตามรายได้ยิ่งเห็นชัด ในปี 2022 กลุ่มครัวเรือน ‘ร่ำรวยมาก’ มีอัตราส่วนการใช้เชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาดเป็นหลัก สูงถึงร้อยละ 100 กลุ่มฐานะปานกลางมีสัดส่วนที่ร้อยละ 92.6 ขณะที่กลุ่ม ‘ยากจนมาก’ ใช้เชื้อเพลิงและเทคโนโลยีสะอาดเพียงร้อยละ 49 ลดลงจากร้อยละ 51.2 ในปี 2019
ผลที่ตามมาคือครัวเรือนยากจนที่ยังใช้เชื้อเพลิงแบบดั้งเดิมมีความเสี่ยงได้รับมลพิษและอาจเจ็บป่วยได้ ตัวอย่างเช่นการใช้ถ่าน กรมอนามัยระบุว่าเมื่อนำไม้มาเป็นเชื้อเพลิง สารต่าง ๆ ในเนื้อไม้จะระเหยออกมาเป็นไอร้อน กลิ่น และควัน รวมถึงสารทาร์ (Tar) ซึ่งวงการแพทย์ยอมรับว่าเป็นสารก่อมะเร็ง จึงแนะนำให้ใช้ถ่านที่ผ่านกรรมวิธีที่สมบูรณ์ที่สุดในการหุงหาอาหารหรือปิ้งย่าง เพราะจะมีสารระเหยปนออกมาน้อยที่สุด[1]
เรื่องนี้สะท้อนปัญหาความเหลื่อมล้ำ ในขณะที่คนร่ำรวยมีเงินมากพอจะเปลี่ยนไปใช้เชื้อเพลิงที่ลดความเสี่ยงต่อสุขภาพ คนที่ยากจนมากต้องใช้เชื้อเพลิงที่เสี่ยงทำลายสุขภาพต่อไป ซึ่งไม่ได้เป็นเพราะพวกเขาไม่อยากเปลี่ยนเสมอไป แต่เมื่อรายได้ชักหน้าไม่ถึงหลัง ต้นทุนในการเปลี่ยนแปลงที่ดูเล็กน้อยในสายตาคนมั่งมีก็อาจแพงเกินกว่าจะรับไหว จนจำยอมอยู่กับวิถีชีวิตแบบเดิมอย่างเลือกไม่ได้
รัฐจึงควรมีมาตรการช่วยแบ่งเบาภาระของประชาชนที่มากกว่าการตรึงราคาแก๊สหุงต้มในระยะสั้น โดยเฉพาะหลังการออก พ.ร.ก.กู้เงิน 4 แสนล้านบาท ซึ่งกันเงิน 2 แสนล้านบาทไว้สำหรับโครงการเปลี่ยนผ่านพลังงาน เช่น ที่มีการเสนอให้สนับสนุนการติดตั้งโซลาร์รูฟท็อปและการใช้รถยนต์ไฟฟ้า (EV) แต่โครงการเหล่านี้อาจยังไม่ตอบโจทย์ครัวเรือนรายได้น้อย รัฐจึงอาจต้องคิดมากขึ้นว่าเงินก้อนนี้จะช่วยให้ประชาชนแต่ละกลุ่มเข้าถึงพลังงานสะอาดได้เท่าเทียมกันมากขึ้นอย่างไร
หากเปลี่ยนผ่านด้านพลังงานสำเร็จจะเป็นผลดีต่อประเทศไทยในระยะยาว แต่ระหว่างทางต้องไม่ลืมว่าคนแต่ละกลุ่มแบกรับผลกระทบไม่เท่ากัน รัฐจึงต้องออกแบบการช่วยเหลืออย่างเหมาะสม สร้างหลักประกันว่าทุกคนจะเข้าถึงพลังงานสะอาดในราคาที่ซื้อหาได้ เชื่อถือได้ และยั่งยืน ตามเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน (SDGs) ข้อที่ 7 ที่ไทยหวังจะบรรลุ เพื่อให้การเปลี่ยนผ่านพลังงานเป็นไปอย่างเป็นธรรม
| ↑1 | สำนักอนามัยสิ่งแวดล้อม กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข, “คู่มือวิชาการ เรื่อง แนวทางการประกอบกิจการที่เป็นอันตรายต่อสุขภาพ ประเภท การเผาถ่านหรือการสะสมถ่าน,” กรมอนามัย, 2555, 1, https://ehasmart.anamai.moph.go.th/storage/app/uploads/public/647/27e/8c5/64727e8c5a982579647195.pdf (เข้าถึงเมื่อ 19 ตุลาคม 2569). |
|---|
Make SDGs Matter SDGs คนจน ความยากจน ความยากจนและความเหลื่อมล้ำ คุณภาพชีวิต นโยบาย นโยบายสาธารณะ พลังงาน พลังงานสะอาด ไฟฟ้า ไฟฟ้าพลังงานสะอาด