กระทรวงอว. ผนึกกำลังกระรวงแรงงาน ผลิตทักษะเซมิคอนดักเตอร์

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นประธานเปิดตัว (Kick-off) ความร่วมมือด้านการพัฒนากำลังคนเพื่อรองรับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ ระหว่างกระทรวงแรงงาน กับ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม โดยมีนายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน กล่าวรายงาน ณ โรงแรมรามาการ์เด้นส์ แขวงตลาดบางเขน เขตหลักสี่ กรุงเทพมหานคร ในวันที่ 14 กันยายน 2569

Table of Contents

• กระทรวง อว. ชี้ ‘คน’ เป็นกลไกขับเคลื่อนอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์
• เมื่อการพัฒนากำลังคนต้องการ ‘เวลา’ แต่ธรรมชาติของธุรกิจอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูงไม่เคยรอใคร
• 5 กลไกวัดผลความร่วมมือการพัฒนาแรงงานเพื่ออุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์

ศาสตราจารย์ ดร.ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์ รองนายกรัฐมนตรี และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เปิดเผยว่า ปัจจุบันอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ (Semiconductor) ได้เข้ามามีบทบาทสำคัญในเทคโนโลยีสมัยใหม่ โดยเฉพาะอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์เกือบทั้งหมดต้องใช้ชิปเซมิคอนดักเตอร์ในการประมวลผลข้อมูล ควบคุมอุปกรณ์ และส่งสัญญาณ ทั้งสมาร์ทโฟน คอมพิวเตอร์ อุปกรณ์อัจฉริยะต่างๆ อุปกรณ์ทางการแพทย์ และรถยนต์ EV จึงมีการพึ่งพาอุปกรณ์เซมิคอนดักเตอร์ในการทำงาน ทำให้อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์เติบโตอย่างรวดเร็วในช่วงไม่กี่ปีที่ผ่านมา การจะพัฒนาอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ให้เติบโตอย่างยั่งยืนจะต้องอาศัยกำลังแรงงานที่มีฝีมือ มีความสามารถด้านเทคนิคและทักษะเฉพาะทาง กระทรวง อว. จึงให้ความสำคัญกับการพัฒนาคนด้าน เซมิคอนดักเตอร์ (Semiconductor) เพราะเป็นอุตสาหกรรมสำคัญที่ประเทศไทยต้องเตรียมคนให้พร้อมรองรับการเติบโตในอนาคต โดยมีแนวทางสำคัญ คือ ไม่ใช่แค่ผลิตบัณฑิตจากมหาวิทยาลัย แต่ต้องพัฒนาคนให้ตรงกับความต้องการของภาคอุตสาหกรรม ตั้งแต่ช่างเทคนิค วิศวกร นักวิทยาศาสตร์ ไปจนถึงผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย รวมถึงการ Upskill และ Reskill ให้คนที่ทำงานอยู่แล้วมีทักษะใหม่ๆ เพิ่มขึ้น

ความร่วมมือกับกระทรวงแรงงานในวันนี้ จึงเป็นจิ๊กซอว์ที่สำคัญในการพัฒนากำลังคนของประเทศของ 2 กระทรวง ได้แก่ กระทรวง อว. มีจุดแข็งด้านการผลิตและพัฒนากำลังคนระดับอุดมศึกษา การวิจัย เทคโนโลยี และนวัตกรรม และกระทรวงแรงงานที่มีบทบาทสำคัญในการพัฒนาทักษะกำลังแรงงาน การยกระดับสมรรถนะของแรงงาน และการเชื่อมโยงกับความต้องการของตลาดแรงงาน เมื่อจุดแข็งของทั้งสองกระทรวงมาทำงานร่วมกัน เราจะสามารถเชื่อม ‘การผลิตกำลังคน’ กับ ‘ความต้องการกำลังคน’ ให้เป็นระบบเดียวกันได้

ด้านนายจุลพันธ์ อมรวิวัฒน์ รัฐมนตรีว่าการกระทรวงแรงงาน กล่าวเพิ่มเติมว่า กิจกรรมในวันนี้มีการเปิดตัว (Kick-off) เพื่อประกาศเจตนารมณ์และแสดงพลังความร่วมมือของทั้งสองกระทรวง ในการร่วมกันขับเคลื่อนการพัฒนากำลังคนด้านเซมิคอนดักเตอร์อย่างเป็นรูปธรรม สร้างความเชื่อมโยงระหว่างสถาบันการศึกษา หน่วยงานพัฒนาฝีมือแรงงาน และผู้ประกอบการในภาคอุตสาหกรรม เพื่อพัฒนากำลังคนรองรับอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ กิจกรรมที่สอง จัดพิธีลงนามบันทึกความเข้าใจความร่วมมือทางวิชาการด้านการพัฒนาฝีมือแรงงานเพื่อรองรับภาคอุตสาหกรรม ระหว่างกระทรวงแรงงานโดยสำนักงานปลัดกระทรวงแรงงาน กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน และกรมการจัดหางาน กับ กระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม และกิจกรรมที่สาม ซึ่งเป็นกิจกรรมที่มีความสำคัญมากที่สุดเป็นการจัดสัมมนาเรื่อง ‘ถอดรหัสความต้องการขับเคลื่อนอนาคตอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไทย’ เพื่อร่วมกันแลกเปลี่ยนความคิดเห็นเกี่ยวกับแนวโน้มตลาดแรงงาน คาดการณ์แนวโน้มเทคโนโลยี และโอกาสเชิงยุทธศาสตร์ รวมทั้งรับฟังข้อเสนอแนะจากภาครัฐ ภาคเอกชน ภาคการศึกษา และผู้เชี่ยวชาญที่เกี่ยวข้อง เพื่อใช้ประกอบการจัดทำร่างแผนพัฒนากำลังคนให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงาน เป้าหมายดำเนินการ ระยะเวลา 5 ปี จำนวน 10,000 คน

โดยการพัฒนากำลังแรงงานในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์และอุตสาหกรรมอื่น ๆ จะเป็นภารกิจของกรมพัฒนาฝีมือแรงงานในการขับเคลื่อนตามเป้าหมายที่วางไว้ ซึ่งในปีงบประมาณ พ.ศ. 2570 มีแผนจะดำเนิน ‘โครงการยกระดับศักยภาพแรงงานรองรับเทคโนโลยีอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์อัจฉริยะ’ จำนวน 1,000 คน ซึ่งกำลังแรงงานในอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ไทยจะได้รับการพัฒนาภายใต้โครงการนี้ โดยเป้าหมายนี้จะประสบความสำเร็จได้ต้องได้รับความร่วมมือที่ดีทั้งเทคโนโลยี บุคลากร สถานที่จากกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม จึงมีความร่วมมือในวันนี้ขึ้น

กระทรวง อว. ชี้ ‘คน’ เป็นกลไกขับเคลื่อนอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์

ศาสตราจารย์ ดร. ยศชนัน เน้นย้ำว่าหัวใจสำคัญที่สุดของอุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ คือ ‘คน’ โดยให้เหตุผลว่าถึงแม้จะจะมีเม็ดเงินลงทุนเกิดขึ้นมหาศาล มีโรงงาน มีเครื่องจักรที่ทันสมัย แต่ถ้าไม่มีบุคลากรที่มีความรู้และทักษะเพียงพอ เราก็ไม่สามารถยกระดับประเทศไทยไปสู่ห่วงโซ่การผลิตที่มีมูลค่าสูงได้

ประเทศไทยไม่ได้มองเซมิคอนดักเตอร์เฉพาะเรื่องการผลิตชิ้นส่วน แต่ต้องการยกระดับห่วงโซ่คุณค่าตั้งแต่ การออกแบบวงจร การผลิต การประกอบและทดสอบ ไปจนถึง Advanced Packaging, Power Semiconductor, Photonics และ Semiconductor ที่เชื่อมโยงกับ AI

กระทรวง อว. จึงใช้ระบบอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม เป็นกลไกหลักในการสร้างกำลังคนตั้งแต่ระดับช่างเทคนิค วิศวกร นักวิจัย ไปจนถึงผู้เชี่ยวชาญขั้นสูง โดยประเทศไทยมีเป้าหมายพัฒนากำลังคนด้านเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง มากกว่า 80,000 คนภายใน 5 ปี ซึ่งสะท้อนให้เห็นว่าการพัฒนาคนเป็นหนึ่งในภารกิจสำคัญของยุทธศาสตร์อุตสาหกรรมนี้ เราไม่ได้ต้องการเพียงผลิตคนให้เพียงพอ แต่ต้องผลิตคนให้ตรงกับงาน และพร้อมสำหรับเทคโนโลยี

โดยโจทย์ของกระทรวง อว. ในวันนี้ไม่ใช่การถามว่าประเทศไทยจะผลิตบัณฑิตได้กี่คน แต่ต้องถามว่า ‘บัณฑิตของที่ผลิตออกมาทำงานได้จริงหรือไม่ และตรงกับความต้องการของอุตสาหกรรมหรือไม่’ แนวทางของ อว. จึงเน้น Demand-driven Workforce โดยให้ภาคอุตสาหกรรมเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่การกำหนดทักษะ ออกแบบหลักสูตร จัดการเรียนรู้ ไปจนถึงการประเมินสมรรถนะ 4 ระดับ ได้แก่ Technician/Operator, Engineer, Advanced Specialist และ Researcher/Talent

ขณะเดียวกัน มหาวิทยาลัยต้องปรับรูปแบบการเรียนรู้ให้มี การเรียนกับภาคอุตสาหกรรม ห้องปฏิบัติการจริง สหกิจศึกษา การฝึกงาน และโจทย์วิจัยจากภาคธุรกิจ เพราะเป้าหมายของเราคือ University–Industry Co-creation ไม่ใช่ University ผลิตคนฝ่ายเดียว

เมื่อการพัฒนากำลังคนต้องการ ‘เวลา’ แต่ธรรมชาติของธุรกิจอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูงไม่เคยรอใคร

เป็นที่เข้าใจโดยทั่วกันว่าการผลิตกำลังคนใหม่นั้นต้องใช้เวลาในการพัฒนาทักษะ โดยเฉพาะอย่างยิ่งทักษะระดับสูงในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูง ไม่ว่าจะเซมิคอนดักเตอร์หรือ PCB แต่ในความเป็นจริงแล้ว โรงงานที่ลงทุนเข้ามาในวันนี้ไม่อาจรอการพัฒนากำลังคนเหล่านั้นได้ เนื่องจากมีคำสั่งซื้อที่รออยู่ตั้งแต่ก่อนการลงทุนแล้ว ประเด็นดังกล่าวจึงกลายเป็นโจทย์สำคัญสำหรับกระทรวง อว. ในการแก้ไขปัญหาให้ครบมิติ

“ในประเด็นนี้เราต้องทำสองเรื่องไปพร้อมกันครับ คือ ‘สร้างคนใหม่’ และ ‘ยกระดับคนที่มีอยู่แล้ว’ โดยในระยะสั้น กระทรวง อว. จะให้ความสำคัญกับ Upskill และ Reskill โดยเฉพาะบุคลากรที่มีพื้นฐานด้านวิศวกรรม อิเล็กทรอนิกส์ ไฟฟ้า เครื่องกล IT และวิทยาศาสตร์ ให้สามารถเปลี่ยนผ่านเข้าสู่อุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์ได้เร็วขึ้น” ศาสตราจารย์ ดร. ยศชนัน วงศ์สวัสดิ์สะท้อนภาพของความต้องการของอุตสาหกรรมที่เกิดจากการทำงานควบคู่กับภาคเอกชนอย่างใกล้ชิด 

ซึ่งแนวทางการแก้ไขในะรยะสั้น คือ การเปิดหลักสูตรระยะสั้นและ Modular Curriculum ที่สามารถพัฒนาทักษะเฉพาะด้านได้โดยไม่จำเป็นต้องกลับไปเรียนหลักสูตรปริญญาเต็มรูปแบบ ซึ่งเป็นกลไกที่มีความสำคัญอย่างมากในการตอบสนองต่อสถานการณ์ในวันนี้

นอกจากนี้ ต้องเปิดโอกาสให้ นักศึกษาจบใหม่ คนทำงาน และบุคลากรในภาคอุตสาหกรรม สามารถสะสมทักษะและหน่วยการเรียนรู้ได้อย่างต่อเนื่อง โดยมีแนวคิดสำคัญคือ ‘เรียนครั้งเดียว ไม่พอสำหรับอุตสาหกรรมที่เปลี่ยนเร็ว แต่ต้องสร้างระบบ Lifelong Learning ให้คนสามารถเรียนรู้และเปลี่ยนทักษะได้ตลอดชีวิต’ ซึ่งข้อมูลจากภาคอุตสาหกรรมยังสะท้อนความเร่งด่วน โดยมีการประเมินว่าช่วงปี 2025–2027 อุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ต้องการแรงงานทักษะมากกว่า 70,000 คน ทั้งวิศวกร ช่างเทคนิค และบุคลากรเฉพาะทาง

ซึ่งความร่วมมือในวันนี้จะเป็นการผสานบทบาทการพัฒนากำลังคนระดับสูงและบัณฑิตของอว. รวมถึงการพัฒนาหลักสูตรและทักษะใหม่ร่วมกับ กระทรวงแรงงานที่พัฒนาทักษะผ่านการ Upskill/Reskill รวมถึงการรับรองมาตรฐานทักษะที่เชื่อมโยงกับตลาดแรงงาน โดยเฉพาะอย่างยิ่งแรงงานที่อยู่ในตลาดจ้างแงานแล้ว ซึ่งสะท้อนการเชื่อมต่อต้นน้ำถึงปลายน้ำ กลายเป็นภาพของกระทรวง อว. สร้างความรู้และทักษะขั้นสูง กระทรวงแรงงานเชื่อมต่อทักษะที่เกิดขึ้นกับตลาดแรงงาน

5 กลไกวัดผลความร่วมมือการพัฒนาแรงงานเพื่ออุตสาหกรรมเซมิคอนดักเตอร์

การประกาศความร่วมมือจะไม่มีความหมายและอาจกลายเป็นอีกหนึ่งนโยบายที่ถูกลืมเลือนไปในหน้าประวัติศาสตร์หากไม่มีการวัดผลที่ขีดเส้นของความสำเร็จ และการต่อยอดที่ชัดเจน ศาสตรจารย์ ดร. ยศชนัน ได้ตอบข้อสงสัยในประเด็นที่เกิดขึ้นไว้ดังนี้

“ความสำเร็จไม่ได้วัดจากจำนวนหลักสูตรหรือจำนวนคนที่ผ่านการอบรมเพียงอย่างเดียว แต่ต้องวัดจากผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นกับประเทศและภาคอุตสาหกรรม สิ่งที่เราต้องการเห็นคือ 

1. มีคนที่มีทักษะตรงกับความต้องการของอุตสาหกรรมประเทศไทยมีเป้าหมายพัฒนากำลังคน
   ด้านเซมิคอนดักเตอร์และอิเล็กทรอนิกส์ขั้นสูงมากกว่า 80,000 คนภายใน 5 ปี
2. คนเหล่านี้ต้องเข้าสู่ตลาดแรงงานได้จริง เราต้องติดตาม Employment Rate และการได้งานตรงตามทักษะ ไม่ใช่เพียงนับจำนวนผู้ผ่านการอบรม
3. ภาคอุตสาหกรรมต้องมีส่วนร่วมตั้งแต่การกำหนด Competency การออกแบบหลักสูตรการฝึกปฏิบัติ จนถึงการรับเข้าทำงาน
4. ต้องสร้างผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัยระดับสูง เพราะเป้าหมายระยะยาวของประเทศไทยไม่ควรหยุดอยู่ที่การเป็นฐานการผลิต แต่ต้องสามารถก้าวขึ้นไปสู่ Design, R&D และ Advanced Manufacturing
5. ต้องสร้างระบบกำลังคนที่ยั่งยืน

ผมอยากเห็นความร่วมมือระหว่างกระทรวงแรงงานกับกระทรวง อว. พัฒนาไปสู่ “ระบบนิเวศกำลังคนเซมิคอนดักเตอร์ของประเทศไทย” ที่เชื่อมโยงตั้งแต่การคาดการณ์ความต้องการกำลังคน การผลิตคน การพัฒนาทักษะ การรับรองสมรรถนะ การเข้าสู่ตลาดแรงงาน การพัฒนาต่อเนื่อง และการสร้างผู้เชี่ยวชาญและนักวิจัย”

ในภาพของธุรกิจแล้ว ถ้าสามารถทำให้คนไทยมีทักษะที่อุตสาหกรรมโลกต้องการ เซมิคอนดักเตอร์จะไม่ใช่เพียงอุตสาหกรรมเป้าหมายของประเทศไทย แต่จะเป็นโอกาสในการยกระดับคุณภาพงาน รายได้ และขีดความสามารถในการแข่งขันของคนไทยทั้งประเทศ ซึ่งเป็นสิ่งที่กระทรวง อว. และกระทรวงแรงงานตั้งใจให้เป็นผลลัพธ์ที่เกิดขึ้นในท้ายที่สุด