สำรวจโบราณสถาน "เชียงใหม่" เสนอขึ้นทะเบียนมรดกโลกแห่งที่ 10 ของไทย

นายชาริฟ ชัมส์ อิมมอน (Mr. Sharif Shams Imon) ผู้เชี่ยวชาญจากสภาการโบราณสถานระหว่างประเทศ หรือ ICOMOS ลงพื้นที่ตรวจประเมินทางเทคนิค เพื่อพิจารณาความพร้อมเสนอชื่อ อนุสรณ์สถาน แหล่งต่าง ๆ และภูมิทัศน์วัฒนธรรมของเชียงใหม่นครหลวงล้านนา ขึ้นทะเบียนเป็นแหล่งมรดกโลก แห่งที่ 10 ของประเทศ

จุดสำคัญที่นำเสนอ คือ การเป็นภูมิทัศน์วัฒนธรรมที่ยังคงรักษาความเป็นเมืองประวัติศาสตร์ไว้ได้อย่างสมบูรณ์ ควบคู่กับการเป็นเมืองที่ผู้คนยังคงอาศัยและดำรงวิถีชีวิตอยู่จริง สะท้อนความต่อเนื่องของมรดกทางวัฒนธรรมที่ยังมีชีวิตจากอดีตมาจนถึงปัจจุบัน

มรดกโลกเชียงใหม่

การลงพื้นที่ตรวจประเมินแหล่งมรดกทางวัฒนธรรม เพื่อนำข้อมูลให้เสนอต่อยูเนสโก พิจารณาประกาศขึ้นทะเบียนแหล่งมรดกโลกอย่างเป็นทางการ เนื่องจาก 8 แหล่งมรดกทางวัฒนธรรมที่นำเสนอ สะท้อนภูมิปัญญา และ พัฒนาการของศิลปะแบบล้านนา ที่ยังคงสืบทอดวิถีชีวิตพุทธศาสนาแบบเถรวาทต่อเนื่องตั้งแต่พุทธศตวรรษที่ 19 ได้แก่ วัดสำคัญ 7 แห่ง ประกอบด้วย วัดเชียงมั่น วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร วัดสวนดอกหรือ วัดบุปผาราม วัดอุโมงค์สวนพุทธธรรม วัดพระธาตุดอยสุเทพราชวรวิหาร วัดมหาโพธารามหรือวัดเจ็ดยอด แนวคูเมือง แจ่ง กำแพง และประตูเมือง

ซึ่งเชียงใหม่มีประวัติศาสตร์มีวิถีวัฒนธรรมมานานกว่า 730 ปี และมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวของล้านนา ในอดีตเคยเป็นศูนย์กลางของอาณาจักรล้านนา เป็นเมืองประวัติศาสตร์ที่มีชีวิต และยังเป็นเมืองแห่งการสืบสานส่งต่อมรดกทางวัฒนธรรมล้านนาที่มีหลักฐานเป็นที่ประจักษ์ ตรงกับแนวทางเมืองมรดกโลกขององค์การยูเนสโก

ประตูท่าแพ

การลงพื้นที่ตรวจประเมินของสภาการโบราณสถานระหว่างประเทศในวันแรก (4 ส.ค.) ได้แก่ วัดเชียงมั่น เป็นวัดที่สร้างแห่งแรกของเมืองเชียงใหม่ ที่ปรากฏในศิลาจารึก พ.ศ.2124 กล่าวถึงเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์ล้านนา คือการสร้างเมืองเชียงใหม่สมัยพญามังราย ใน พ.ศ.1839 และความสัมพันธ์ ของสามกษัตริย์ คือ พญามังราย พญางำ และพญาร่วง ที่มาร่วมดูชัยภูมิในการสร้างเมืองเชียงใหม่ โดยในจารึกระบุว่า หลังจากสร้างเมืองเสร็จ พญามังรายทรงสร้างวัดขึ้นนามว่า วัดเชียงมั่น เพื่อให้เป็นที่มั่นของเมือง และเคยเป็น ที่ประทับของพญามังราย

วัดเชียงมั่น

วัดเจดีย์หลวงวรวิหาร มีเจดีย์ทรงปราสาทยอดแบบล้านนา ขนาดใหญ่ สร้างในสมัยพระเจ้าติโลกราช ช่วง พ.ศ.1984-2030 ซึ่งเป็นสมัยที่อาณาจักรล้านนามีความเจริญสูงสุด ทั้งทางด้านการเมืองและการศาสนา พระเจดีย์หลวงขนาดใหญ่ที่สัดในล้านนา แสดงถึงความเป็นพระมหาธาตุประจำเมือง

วัดเจดีย์หลวง

วัดพระสิงห์วรมหาวิหาร เป็นวัดหลวงที่กษัตริย์ล้านนาเป็นผู้สร้างและเจ้าเมืองเชียงใหม่อุปถัมภ์ และบูรณปฏิสังขรณ์อย่างต่อเนื่อง เป็นแหล่งรวบรวมศิลปกรรมไว้อย่างครบถ้วน ทั้งงานด้านสถาปัตยกรรม ประติมากรรม และจิตรกรรม ตั้งแต่ยุคอาณาจักรล้านนาจนมาถึงงานศิลปกรรมในปัจจุบัน ทั้งพระอุโบสถ วิหารลายคำ หอไตร และงานจิตรกรรมฝาผนังที่เป็นตัวอย่างของจิตรกรรมพื้นถิ่นล้านนา ฝีมือไทยล้านนา เพียงแห่งเดียวที่เหลืออยู่ และเป็นวัดที่มีองค์ประกอบของศาสนสถานล้านนา ที่ครบถ้วนสมบูรณ์มากที่สุด

วัดพระสิงห์

นอกจากนั้นยังลงพื้นที่ ตรวจสอบ คูเมือง กำแพงเมือง และบริเวณโดยรอบคูเมืองเชียงใหม่ที่มีแผนผังเมืองเป็นรูปสี่เหลี่ยมจัตุรัส กว้างยาวด้านละประมาณ 1.6 กิโลเมตร โดยมีกำแพงเมืองและคูเมืองล้อมรอบ ภายในเมืองมีวัดมากกว่า 30 แห่ง รวมทั้ง พระราชวัง บ้านเรือนประชาชน และตลาด และนอกเมืองมีวัดมากกว่า 100 แห่ง ที่เป็นประจักษ์พยานแสดงให้เห็นถึงอัตลักษณ์ของวัฒนธรรมล้านนา ที่ยังคงปรากฏให้เห็นอยู่จนถึงปัจจุบัน

กำแพงเมืองเชียงใหม่

การลงพื้นที่ตรวจประเมินวันที่สอง (5 ส.ค.) ประกอบด้วย วัดสวนดอกหรือวัดบุปผาราม ตั้งอยู่นอกเมืองเชียงใหม่ ทางด้านทิศตะวันตก สร้างขึ้นในสมัยพระเจ้ากือนา พ.ศ.1915 เจดีย์ประธานของวัดแสดงให้เห็นถึงความสัมพันธ์ของอาณาจักรล้านนา สุโขทัย และพุกาม ที่ได้รับอิทธิพลจากศิลปะลังกา

วัดสวนดอก

วัดอุโมงค์ สวนพุทธธรรม เป็นวัดที่อยู่ในเขตอรัญญิก ตั้งอยู่เชิงดอยสุเทพ มีเจดีย์ทรงระฆังรูปแบบศิลปกรรมแบบล้านนา ที่ยังรักษารูปแบบศิลปะพุกามไว้ได้มากที่สุดเพียงองค์เดียวที่มีห้องกรุบรรจุพระบรมสารีริกธาตุใต้ฐานเจดีย์ พร้อมการขุดอุโมงค์ให้ เข้าไปสักการะบูชาและเป็นสถานวิปัสสนากรรมฐาน นับเป็นศาสนสถานรูปแบบพิเศษเพียงแห่งเดียวที่พบในวัฒนธรรมล้านนา

วัดอุโมงค์

วัดพระธาตุดอยสุเทพ ตั้งอยู่บนยอดดอยสุเทพ เป็นพระธาตุศักดิ์สิทธิ์ของเมืองเชียงใหม่ มีเจดีย์ที่อยู่บนยอดเขาเปรียบเสมือนเจดีย์จุฬามณีที่อยู่บนสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ วัดพระธาตุดอยสุเทพ จึงถือเป็นต้นแบบของคติการสร้างพระธาตุศักดิ์สิทธิ์ประจำเมืองต่าง ๆ ในล้านนา

วัดพระธาตุดอยสุเทพ

การลงพื้นที่ตรวจประเมิน วันที่สาม (6 ส.ค.) ประกอบด้วย วัดเจ็ดยอดพระอารามหลวง หรือวัดมหาโพธาราม ตั้งอยู่นอกเมืองเชียงใหม่ด้านทิศตะวันตกเฉียงเหนือ เป็นวัดที่พระเจ้าติโลกราชสร้างขึ้นเมื่อพ.ศ.1998 โดยให้ช่างไปถ่ายแบบมาจากมหาวิหารที่พุทธคยา ประเทศอินเดีย และอัญเชิญต้นศรีมหาโพธิ์มาปลูก ตามแบบมหาวิหารพุทธคยา ถือเป็นสถาปัตยกรรมที่มีรูปแบบพิเศษ และยังใช้เป็นสถานที่ทำสังคายนา พระไตรปิฎกครั้งที่ 8 ของโลก และเป็นครั้งแรกในประเทศไทย

วัดเจดีย์เจ็ดยอด

การลงพื้นที่ตรวจประเมิน วันที่สี่ (7 ส.ค.) ดูแนวกันชน หรือ Buffer Zone ประกอบด้วยพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติเชียงใหม่ /ศูนย์ศิลปกรรมหัตถกรรมพื้นบ้าน ประกอบด้วย เตาเผาเซรามิกศิลาดล อ.สันกำแพง ศูนย์ศิลปกรรมหัตกรรมพื้นบ้าน เครื่องเงิน และเครื่องเขิน วัดศรีสุพรรณ อ.เมืองเชียงใหม่

วัดอุโมงค์

นายศุภฤกษ์ ภาวิไล เลขานุการคณะทำงานเร่งรัดดำเนินการขับเคลื่อนนำเสนอแหล่งมรดกทางวัฒนธรรมเชียงใหม่เป็นมรดกโลก ระบุว่า จากการลงพื้นที่ของผู้เชี่ยวชาญจากสภาการโบราณสถานระหว่างประเทศ หรือ ICOMOS ตลอด 3 วันที่ผ่านมา ผู้เชี่ยวชาญจากสภาการโบราณสถานระหว่างประเทศ ได้ให้ความสนใจ ไม่เฉพาะจุดศูนย์กลางของวัดเท่านั้น แต่ยังให้ความสนในในส่วนของพื้นที่โดยรอบวัด และความเป็นอยู่ของพระเณรในวัดอีกด้วย

นอกจากนั้นยังให้ความสนใจพื้นที่กันชนหรือ Buffer Zone ที่เป็นพื้นที่เมือง ในเรื่องของการบริหารจัดการหากเกิดอุทกภัย และความเชื่อมโยงภัยธรรมชาติ อาทิ แผ่นดินไหว ตลอดจนเรื่องของเสียงต่าง ๆ ที่รบกวน ซึ่งทางฝ่ายดำเนินการได้อธิบายถึงแนวทางการป้องกันและแผนรองรับให้ทราบ และเข้าใจ

วัดสวนดอก

นอกจากนั้นผู้เชี่ยวชาญจากสภาการโบราณสถานระหว่างประเทศ ยังชื่นชมการดำเนินการของภาคประชาชน ที่มีทั้งหน่วยงานภาครัฐและเอกชน ให้การสนับสนุนอย่างเต็มที่ ซึ่งแสดงออกถึงการมีส่วนร่วมจากทุกภาคส่วนในการดำเนินการผลักดันให้เชียงใหม่เป็นแหล่งมรดกโลก และคาดหวังว่าหากได้เป็นแหล่งมรดกโลก จะเกิดประโยชน์ด้านเศรษฐกิจ คือการเป็นมรดกโลกจะดึงดูดนักท่องเที่ยวจากทั่วโลกเดินทางมาเยือน สร้างรายได้จากการท่องเที่ยว ส่วนด้านการอนุรักษ์ จะได้รับการสนับสนุนงบประมาณ และ ผู้เชี่ยวชาญจากยูเนสโก ในการบูรณะซ่อมแซม หากเกิดภัยพิบัติ

ขณะที่ นายพิชัย เลิศพงศ์อดิศร นายกองค์การบริหารส่วนจังหวัดเชียงใหม่ ระบุว่า ตนมั่นใจว่า เชียงใหม่จะผ่านการตรวจประเมินเป็นมรดกโลก เนื่องจากมีความพร้อมทุกด้านตามองค์ประกอบของแหล่งมรดกโลก และมีความโดดเด่นของอนุสรณ์สถานแหล่งต่าง ๆ และภูมิทัศน์วัฒนธรรม โดยที่ผ่านมาได้รับความร่วมมือจากประชาชน หน่วยงานรัฐ และ เอกชน เป็นอย่างดี ที่มีเป้าหมายเดียวกันคือ ให้เชียงใหม่เป็นมรดกโลก

มรดกโลกเชียงใหม่

ที่ผ่านมา จังหวัดเชียงใหม่ มีการขับเคลื่อนเตรียมการเพื่อมรดกโลกมานานกว่า 10 ปี โดยมีไทม์ไลน์การขับเคลื่อนเริ่มตั้งแต่ พ.ศ.2558 ได้บรรจุเข้าสู่บัญชีมรดกโลกเบื้องต้น (Tentative List) จากนั้น พ.ศ.2567 ได้จัดตั้งคณะทำงานเร่งรัดผลักดัน พ.ศ.2568 จัดทำเอกสารเสนอชื่อฉบับสมบูรณ์ส่งไปยังศูนย์มรดกโลก ณ กรุงปารีส จนกระทั่ง ช่วงวันที่ 4-8 สิงหาคม 2569 ผู้เชี่ยวชาญจาก ICOMOS ลงพื้นที่ตรวจประเมิน และนำเรื่องเสนอเข้าสู่กระบวนการพิจารณาของยูเนสโกปลายปีนี้ และคาดว่าจะมีการประกาศผลว่าจะได้เป็นมรดกโลกหรือไม่ในปีหน้า

รายงาน : สมคราญ เครือบุญ ผู้สื่อข่าวไทยพีบีเอส ศูนย์ข่าวภาคเหนือ

อ่านข่าว :

ผู้เชี่ยวชาญถึง จ.เชียงใหม่ แล้ว เริ่มประเมิน “มรดกโลก” วันแรก วันนี้

คณะอนุกรรมการเมืองเก่าฯเชียงใหม่ ถกป้ายขนาดใหญ่ เสี่ยงผลประเมินมรดกโลก

เชียงใหม่ลุ้น "มรดกโลก" ผู้ประกอบการจี้รัฐจัดระเบียบผังเมือง

“เชียงใหม่”สำรวจเมือง ระดม “ทาสี-แต่งเมือง” รอรับการตรวจมรดกโลก

ภาคประชาชนหวั่น "ป้ายโฆษณา-พ่นสีป่วนเมือง" ทำเชียงใหม่ชวดมรดกโลก